O mito do Lethes, o río do esquecemento

O mito do Lethes é a orixe do nome e do argumento da Festa do Esquecemento: a crenza antiga de que o río Limia era o río do esquecemento, e que quen o cruzaba perdía a memoria da súa patria ^[1][3].

O que din os autores clásicos

O historiador Edelmiro Martínez Cerredelo reuniu as citas antigas sobre o río, seguindo a Marcelo Macías, ao padre Flórez e a Elixio Rivas ^[1][2]:

• Estrabón chámalle Lethes e di que outros lle chaman Limeo ou Belión. Conta, a partir de Posidonio, que unha expedición de túrdulos e célticos, despois de pasar o río, sufriu unha sedición e a morte do seu xefe, e os homes quedaron dispersos alí sen lembrar a que viñeran: de aí o nome de río do esquecemento ^[1][2].
• Pomponio Mela cita entre os ríos dos gravios o Limia, «cui oblivionis cognomen est» ^[1].
• Plinio dío «Oblivionis antiquis dictus» (Historia natural IV, 115), e a mesma idea repítese en Ptolomeo, nos itinerarios romanos e no Anónimo de Rávena ^[1][2].
• Silio Itálico fala do río que, entre os gravios, arrastra areas brillantes e leva «oblivia Lethes» ^[1][2].

O mito xuntaba así unha historia local co Lethes da mitoloxía grega, o río do inferno onde os mortos bebían para esquecer a vida ^[3].

A lagoa de Antela e o nome de Belión

Martínez Cerredelo recolle unha explicación etimolóxica: a Lagoa de Antela levou o nome de lago Beón, quizais derivado do Belionis de Estrabón, e de aí puido saír, por etimoloxía popular, o Oblivionis. Á mesma lagoa atribuíase o poder de facer esquecer a patria a quen bebía das súas augas ^[1].

Décimo Xunio Bruto

Décimo Xunio Bruto foi o xeneral romano da primeira grande expedición contra os pobos do noroeste. Segundo Elixio Rivas, que segue a Apiano, chegou polo sur un ano despois da morte de Viriato, atacou primeiro aos lusitanos e logo aos galaicos nos seus castros; Floro comparou a resistencia destes pobos coa de Numancia ^[1][3]. Ao volver a Roma recibiu o sobrenome de Callaicus, como lembra Ovidio nos Fastos ^[1].

A escena do paso do río que se representa en Xinzo é a que narrou o ilustrado Lucas Labrada: os soldados, crendo que o Limia era o Lethes, non se atrevían a cruzalo; Bruto colleu o estandarte, botouse á auga, pasou á outra beira e desde alí chamou os seus homes para demostrarlles que nin morrera nin os esquecera ^[1][3]. A Galipedia engade que os chamou un por un polo seu nome ^[4], e así o recrea a asociación ^[5].

Unha data discutida

Non hai acordo sobre o ano. Labrada daba o 132 a. C.; Rivas, o 138 a. C.; e Bedoya, a partir das táboas dos triunfos capitolinos, sitúa en 137 a. C. o triunfo de Bruto sobre lusitanos e galaicos ^[1]. Para a campaña completa, Martínez Cerredelo dá os anos 139–136 a. C. ^[1]. A Civitas Limicorum ambienta a festa en 137 a. C. ^[5].

Sobre como se celebra hoxe esta lenda, vexa Historia da festa e Programa tipo da festa.

Fontes

1. Edelmiro Martínez Cerredelo, «Informe histórico en que se fundamenta a orixe e motivo da celebración da Festa do Esquecemento na vila de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 01-07-2026. https://historiadexinzo.wordpress.com/2026/07/01/informe-historico-en-que-se-fundamenta-a-orixe-e-motivo-da-celebracion-da-festa-do-esquecemento-na-vila-de-xinzo-de-limia/
2. Edelmiro Martínez Cerredelo, «O río Limia, o río do esquecemento», Historia de Xinzo, 31-10-2018. https://historiadexinzo.wordpress.com/2018/10/31/o-rio-limia-o-rio-do-esquecemento/
3. Edelmiro Martínez Cerredelo, «A lenda do río Lethes ou río do esquecemento. A 1ª festa en 2001», Historia de Xinzo, 05-08-2022. https://historiadexinzo.wordpress.com/2022/08/05/a-lenda-do-rio-lethes-ou-rio-do-esquecemento-a-1a-festa-en-2001/
4. «Festa do Esquecemento», Galipedia (CC BY-SA 4.0). https://gl.wikipedia.org/wiki/Festa_do_Esquecemento
5. A.C. Civitas Limicorum, «Acerca de». https://civitaslimicorum.com/acerca-de