O xogo dos Vintos de San Martiño dos Peros

Os Vintos son un xogo popular de puntaría que, segundo a documentación de Tradicións da Limia, só se xoga en dúas aldeas da parroquia de San Paio de Abades, no concello de Baltar: San Martiño dos Peros e Sabucedo ^[1]. A aldea está na raia seca: Portugal queda a uns 500 metros ^[1].

Quen o xogaba e como se salvou

Antigamente era un xogo de homes adultos; os nenos e as mulleres non xogaban, polo menos na teoría. Na práctica os nenos xogaban cando ían co gando ao monte, e o veciño Enesio Fidalgo Nocelo, que guiou ao autor da fonte o 8 de agosto de 2021, contou que aprendeu o xogo da súa avoa, ás escondidas ^[1]. Co despoboamento a aldea só ten vida no verán, cando volven os que emigraron ^[1].

Para que o xogo non desaparecese, os veciños fundaron a Asociación Cultural Penacurva, que toma o nome dun penedo do monte, de forma curva, debaixo do cal, segundo contan, ouveaban os lobos ^[1]. Antes da pandemia organizaba en agosto unha xornada festiva: preparaban o campo, comían xuntos, xogaban ás cartas e aos Vintos e remataban cunha guerra de auga na fonte do pilón da aldea ^[1].

O material

• O vinto é un madeiro de árbore, cortado no monte, duns 10 cm de diámetro e uns 20 cm de alto. Trabállase coa navalla para que a parte de arriba sexa máis estreita e máis difícil de acertar ^[1].
• A barla é a pedra de lanzamento: lisa, de granito, xisto ou canto, duns tres ou catro centímetros de groso e uns quince de diámetro. Cada xogador ten a súa, porque para lanzar é fundamental coñecer o seu peso e a súa forma. Algúns xogadores talan a pedra para que arrastre polo chan ^[1].

Como se xoga

Colócanse dous vintos a uns 16 pasos (uns 14 metros) un do outro. Xógase por parellas: os xogadores lanzan por quendas a barla para derrubar o vinto do extremo oposto, e unha vez lanzadas as catro barlas calcúlase a puntuación. Como as pedras quedan arredor do vinto, os xogadores xa están na zona de lanzamento do vinto que acaban de deixar no outro extremo ^[1].

• Derrubar o vinto vale 8 puntos.
• A barla que queda máis preto do vinto vale 4 puntos; se hai dúbida mídese a pés.
• Un xogador pode sumar como máximo 12 puntos nunha tirada (derruba o vinto e a súa barla queda a máis preto).
• Gaña a parella que primeiro chega a 24 puntos, e o partido ao mellor de cinco.
• O dono da barla máis próxima inicia a seguinte rolda. Quen derruba o vinto ten que volver colocalo ^[1].

O pé de apoio debe quedar detrás do vinto ou á súa altura; só se fan excepcións con persoas maiores e nenos. Hai dúas tácticas: lanzar a barla con moita parábola para que caia a «cachete» sobre o vinto, ou raseira, para que o derrube por arrastre ^[1].

O vocabulario do xogo

Derrubar o vinto é matalo, e o compañeiro anima dicindo «mata, mata!». Tirar os puntos é lanzar para deixar a barla máis preto do vinto que a do adversario. Os xogadores piscan o ollo ao seguir a traxectoria da barla ^[1]. A fonte lembra tamén a entrada «vinto» do dicionario de Isaac Alonso Estraviz, que describe o xogo con algunhas variantes ^[1].

Ligazóns

• Curiosidades da Limia
• Cantos de cego, xogo da ola e tradicións
• Símbolos e tradicións de Xinzo
• Abades (San Paio), parroquia de Baltar

Fontes

1. Tradicións da Limia, «Os Vintos. Un xogo popular no século XXI. San Martiño dos Peros, concello de Baltar». https://tradicionsdalimia.es/os-vintos-un-xogo-popular-no-seculo-xxi-san-martino-dos-peros-concello-de-baltar/