
Patrimonio y rutas de Vilar de Santos: molinos, hornos, iglesias y pazos
Inventario del patrimonio de Vilar de Santos: 73 elementos del catálogo oficial (iglesias, cruceros, molinos, hornos, hórreos, fuentes, pazos y yacimientos) por parroquia, además de rutas y paseos.
El catálogo de patrimonio cultural del Plan Básico Autonómico registra 73 elementos en Vilar de Santos, tomados de los catálogos del planeamiento municipal (PXOM) [1]. Esta página reúne los de interés popular, religioso, arqueológico y civil, ordenados por parroquia, y añade los puntos que el mapa colaborativo OpenStreetMap señala en cada parroquia [2]. Es un inventario: para la historia de los edificios más importantes, véanse las fichas de patrimonio da Limia y la página de Vilar de Santos.
Molinos, hornos, hórreos y otra arquitectura popular
- Parada de Outeiro. Forno de Castelaus; Forno de Laioso; Forno de Parada; Forno do Outeiro; Forno en Bréixome de Arriba; Forno en Toxediño; Forno no Mosqueiro; Hórreos en Laioso; Muíño de Celso (Bréixome de Abaixo); Muíño de Marquina (Parada); Muíño de Roxelia (Outeiro); Muíño do Xulio (Bréixome de Arriba); Muíños (3) do Folón en Toxediño; Muíños (4) das Súas Aidas en Outeiro [1]
- Vilar de Santos. Forno (Saa); Forno de Casas de Veiga (As Casas da Veiga); Forno de Vilar de Santos [1]
Iglesias, capillas, cruceros y petos de ánimas
- Parada de Outeiro. Ara da Capela de San Xoán (Laioso); Capela de San Xoán en Laioso; Capela de Santa Marta de Castelaus; Cruceiro da Capela de Laioso; Cruceiro de Castelaus; Cruceiro de Laioso; Igrexa de Parada de Outeiro (Parroquial de Santa María) (A Ponte); Sartego da Capela de San Xoán (Laioso) [1]
- Vilar de Santos. Alpendre 1 (Saa); Alpendre 2 (Saa); Cemiterio (Saa); Igrexa de Vilar de Santos (Parroquial de San Xoán); Vivenda e alpendre 1 (Saa); Vivenda e alpendre 2 (Saa) [1]
Fuentes, lavaderos y puentes
- Parada de Outeiro. Fonte da Pena en Castelaus; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros (Castelaus); Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas (Outeiro) [1]
- Vilar de Santos. Fonte 1 (Saa); Fonte 2 (Saa); Fonte 3 (Saa); Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte do Pazo (O Barrio); Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura (Vilar de Santos) [1]
Pazos, casas y edificios de interés
- Parada de Outeiro. Casa con cheminea en Castelaus; Casa con patio en Castelaus; Casa reitoral de Parada de Outeiro (A Ponte); Casas no Mosqueiro; Pazo da Señorita (Parada); Pazo de Outeiro [1]
- Vilar de Santos. Antiga Casa reitoral de Vilar de Santos (Museo da Limia); Casa con balcón en Vilar de Santos [1]
Castros, mámoas y yacimientos arqueológicos
- Parada de Outeiro. Miliario de Parada de Outeiro; Mámoa do Monte Panamá 2 (San Miguel); Mámoa do Monte dos Cervos (Monte de Cervos); Xacemento da Barxa (A Ponte); Xacemento do Toural (O Vieiro); Xacemento romano de Parada de Outeiro (O Vieiro) [1]
- Vilar de Santos. Castro de Vilar de Santos; Miliario de Cachalgura (Vilar de Santos); Miliario dos Cantos/Miliario dos Campos (As Casas da Veiga); Miliario dos Padrosos (O Barrio); Xacemento do Campo (Vilar de Santos) [1]
Otros elementos catalogados
- Parada de Outeiro. Cuartel antigo en Castelaus; Nécropole romana de Barreiros (O Vieiro); O Candedo (Parada); Raigame (Castelaus) [1]
- Vilar de Santos. A Buraquiña da Corga (Vilar de Santos); A Couta/As Telleiras 1 (As Casas da Veiga); A Coutada/As Telleiras 2 (O Barrio); Arracada de Vilar de Santos/Achado de Albariño (O Barrio); Estela-menhir de Vilar de Santos; Núcleo de Saa (O Barrio); Vivenda 1 (Saa); Vivenda 2 (Saa) [1]
Otros puntos del mapa colaborativo
OpenStreetMap, un mapa elaborado por voluntarios, señala estos lugares de interés en la zona. Los datos pueden estar incompletos o desactualizados, y los puntos sin nombre no se listan individualmente [2].
- Parada de Outeiro. Pazo: Pazo da Señorita, Pazo de Outeiro [2]
Rutas y paseos
El Concello publicó tres senderos circulares señalizados con postes, cada uno en un folleto con mapa y perfil [3][4][5]. Los tres están en la Reserva de la Biosfera y permiten ver el patrimonio recuperado: molinos, hornos, fuentes, eras y pazos [3].
- Sendeiro de Parada (11 km, 3 horas, dificultad baja; variante corta de 6,5 km y 2 horas). Parte de Parada de Outeiro, donde está la iglesia de Santa María con el santo San Bieito Preto, que reúne a miles de personas en Pascua. Sigue por Outeiro, Bamba y Bedos (un camino viejo entre carballeiras centenarias), Laioso (capilla de San Xoán y Fonte da Lama), Bréixome de Arriba (con un molino de agua bien conservado), A Venda (una de las vistas más amplias de A Limia, con el Xurés, el Pico do Mediodía y el Larouco al fondo) y A Lobeira y Cachemendo, antes de volver por O Vieiro [3].
- Sendeiro do Ruxidoiro (3,7 km, 1 hora, dificultad baja). Comienza en la iglesia románica de San Xoán de Vilar de Santos, trasladada desde la aldea de Saa, y pasa por la aldea de Saa, antigua capital del municipio hoy abandonada y en recuperación, construida sobre roca con rodadas de carros aún marcadas. Termina en el molino abandonado del Ruxidoiro, en la zona núcleo de la Reserva de la Biosfera, y vuelve por la Fonte do Pazo, de origen romano, hasta el parque de la Cachalgura [4].
- Sendeiro de Castelaus (5,1 km, 2 horas, dificultad media). Sale del área recreativa de Castelaus y de la Fonte dos Espiñeiros, sube hacia Panadeira y O Toutizo hasta el monte Cobelo entre robles, y baja por el antiguo camino a Vilar de Santos, con vistas de A Limia y de las charcas de las areeiras [5].
El folleto de Parada recuerda también los miliarios de la Vía Nova en Parada, Cachalgura, Casas da Veiga y Padrosos [3].
Enlaces
Fuentes
- Catálogo do Plan Básico Autonómico, elementos do patrimonio cultural (Xunta de Galicia). https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
- OpenStreetMap, puntos de interese da Limia. https://www.openstreetmap.org/
- Sendeiro de Parada (Concello de Vilar de Santos). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/sendeiro-de-parada_pr35582.pdf
- Sendeiro do Ruxidoiro (Concello de Vilar de Santos). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/sendeiro-do-ruxidoiro_pr35580.pdf
- Sendeiro de Castelaus (Concello de Vilar de Santos). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/sendeiro-de-castelaus_pr35581.pdf
También te puede interesar
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasPatrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, molinos, hornos y fuentesEl patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: la aldea restaurada de Congostro, la ruta de los molinos de San Miguel, 17 molinos, 5 hornos…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasRecorrido por el patrimonio histórico del municipio de Xinzo de LimiaResumen del patrimonio histórico de Xinzo de Limia: iglesia vieja románica, templos románicos de Novás y Morgade, Torre da Pena, convento…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasXinzo de Limia en un día: ruta por el patrimonio, el agua y la lagunaPropuesta de visita a Xinzo de Limia en un día: Museo Galego do Entroido, iglesia y plaza de la villa, Torre da Pena, convento del Bon…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasMolinos y patrimonio etnográfico de Calvos de RandínCalvos de Randín tiene 18 molinos inventariados en Galicia Nomeada, además del Oratorio, ligados a los ríos y arroyos del valle de Salas y…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasLa Torre do Castro de Sandiás: historia, visitas y actividadesLa Torre do Castro, en Sandiás, es un castillo del siglo XII derribado por los irmandiños en 1467 y hoy consolidado: su historia, las…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasLa Torre da Pena (Portela): historia de una fortaleza de A LimiaLa Torre da Pena o de Portela, en Xinzo de Limia, es una torre militar del siglo XIV, bien de interés cultural desde 1994: los Biedma, el…