Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

O peto de ánimas desaparecido da Rúa do Peto, en Xinzo de Limia

O peto de ánimas que había na actual Rúa do Peto de Xinzo ata finais dos anos cincuenta, cando se construíron as casas baratas do grupo Santa Mariña: como era, que función tiña e como se clasifica segundo Ángel Cerrato.

Un peto de ánimas é unha pequena construción relixiosa onde a veciñanza deixa unha esmola (moedas, flores, mazarocas de millo, pan, feixes de herba…) para que as almas do purgatorio acurten a súa estancia. A fonte, un artigo de Xosé «Pepe» Calleja López en As tradicións da Limia, di que a esmola era «interesada», porque quen a ofrece conta con que outros fagan o mesmo cando lle toque a el, e que tamén se pedía sorte para unha viaxe, un amor ou para gañar cartos na feira ^[1].

Onde estaba

Xinzo tivo un, na actual Rúa do Peto, que aínda conserva o nome do elemento patrimonial. Estivo no mesmo lugar polo menos ata finais dos anos cincuenta, cando se construíron as Casas Baratas do grupo Santa Mariña. Unha fotografía tomada desde o campanario da Igrexa Vella, publicada en Facebook, mostra o peto ao norte da Casa Rectoral ^[1].

Como era

Pola imaxe, o autor di que era moi semellante ao peto de Ponte Liñares (A Feira Nova). Ten un fornelo grande no centro (o espazo onde vai o santo ou a Virxe) e remate superior con saínte, sen que se aprecie se levaba cruces ou pináculos. Unha testemuña recorda que tiña unha virxe ou un santo de pedra (despois dubidou e falou dun de madeira), que os nenos levaban flores e que os rapaces falaban sentados no fornelo. As imaxes dos petos adoitan semellarse á do retablo da igrexa de Laroá: un santo, a Virxe ou anxos tentando sacar as ánimas das lapas do lume purificador ^[1].

Clasificación de Cerrato

Segundo Ángel Cerrato (O mundo dos cruceiros, cruces e petos de ánimas na bisbarra da Limia), o de Xinzo sería un peto esmoleiro: por baixo da figura facíase un burato na pedra para un caixón ou tapa de madeira con ranura para as moedas, con cadeado contra os roubos. Pola súa forma, un dos «anchos dun só corpo», de cantería ancha, e pola localización, dos que están ao carón das igrexas e na influencia do Camiño de Santiago: moitos petos estaban en camiños, para axudar no comezo dunha viaxe previa a esmola ^[1].

Un patrimonio que se perdeu

O autor lamenta que, ao desaparecer elementos así, a comunidade perde un referente e, pasadas dúas xeracións, ás veces nin queda o recordo: el non o recorda, a súa irmá, catro anos maior, si. Para o inventario dos petos que si se conservan, véxase cruceiros e petos de ánimas da Limia ^[1].