As salas, o Padroado e a Biblioteca da Limia: o Museo Etnográfico por dentro

O Museo Etnográfico da Limia, en Vilar de Santos, ten sete salas temáticas, unha biblioteca propia e unha programación de actividades que xestiona a asociación Padroado do Museo ^[1][2].

As salas

1. O Mar da Limia. A desecación da lagoa e os acontecementos que a precederon: xeografía, medio, lagoa de Antela, historia e sociedade do territorio ^[1].
2. O mundo rural. O edificio, antiga reitoral de Vilar de Santos, gardaba boa parte das colleitas que o campesiñado pagaba como décimo ao cura e ao bispado; era a casa máis rica do pobo. A sala explica a parroquia, creada na Idade Media, e os «concellos abertos», xuntas de veciños reunidos no adro da igrexa para arranxar os camiños, usar o monte e coidar o gando ^[1].
3. O patio, os cultivos. O cultivo baseábase na rotación sen descanso con ciclo de dous anos; entre o 30 e o 45 % da superficie dedicábase a ela e o resto a prados e monte baixo, que daba cama aos porcos e despois esterco ^[1].
4. A casa. Interior dunha casa limega tradicional, coa lareira e o cuarto; a casa define a vivenda e tamén a familia, o palleiro, as terras e as colleitas ^[1].
5. O Liño. Base socioeconómica ata a crise de produción do século XIX; destacan un tear e a recreación dun fiadeiro, e inclúe un obradoiro de tecido ^[1].
6. Os oficios da Limia. Canteiros, serradores e carpinteiros desprazábanse onde os contrataban, coas súas ferramentas e axudantes ^[1].
7. A tenda e as feiras. As feiras eran a oportunidade para vender excedentes, proverse e mesmo concertar casamentos; a tenda-bar era o punto de reunión dos homes e o único lugar de provisión entre feira e feira ^[1].

O Padroado e o Consello Asesor

A Xunta Directiva do Padroado ten como presidente a Delfín Caseiro Nogueiras, vicepresidenta a Mercedes Veites Pérez, coordinador a Xosé Antón Jardón Dacal, secretario a Xoán Jardón Nogueiras e tesoureiro a Julio Blanco Dapoza. O Consello Asesor (máis de vinte persoas) reúne a profesores, arquitectos, historiadores (Edelmiro Martínez Cerredelo, Alex de los Ríos Conde de Vía Lethes), libreiras, funcionarios e artesáns de toda a comarca ^[2]. Concede o Premio Pedra Alta.

A Biblioteca da Limia

Inaugurouse o venres 4 de maio de 2018, no mes das Letras. É un espazo museográfico dentro do Museo que expón as obras publicadas, catálogos e identificación fotográfica de máis de 50 creadores e creadoras da comarca (literatura, investigación, ensaio, pintura, escultura, música, audiovisual, fotografía), cun soporte telemático con biografías e unha base de datos bibliográfica de todo o publicado sobre o territorio. O ámbito son as terras bañadas polo río Limia e os seus afluentes desde o nacemento ata a raia con Portugal: as comarcas da Limia e da Baixa Limia, ata 17 concellos. Xa tiña máis de 200 volumes doados polos autores ^[3].

A asociación de artesáns Limiar

En decembro de 2021 constituíuse LIMIAR, a Asociación de Artesáns da Limia, con dez artesáns presididos pola costureira de Vilar de Santos Mercedes Veites Pérez («Lumecú»), todos con carta de artesán de Galicia, nos eidos da cestaría, olaría, instrumentos musicais, pantalla, costura, filigrana e prataría. Inauguráronse o 11 de decembro de 2021 e teñen un espazo permanente no Museo para expor e vender, sábados e domingos, e o museo é sede da asociación e lugar de cursos e obradoiros ^[4].

As Conversas na Taberna

Son encontros na sala «A Tenda» do museo. A II edición (8 de xullo de 2017) tratou as loitas ambientais na Limia, con representantes de «Non máis lume» (Cualedro), «Non á Planta Asfáltica», Plataforma Corno do Monte, Amig@s das árbores da Limia e SCDX Fontefría, cuxo presidente, Xoán Carlos Rodríguez, explicou o estado do encoro das Conchas, onde se detectaron cianobacterias en 2011 ^[5]. A III edición (7 de abril de 2018) dedicouse á pataca (véxase A pataca da Limia).

Un acto de patrimonio industrial: as gasosas (2025)

O 5 de xullo de 2025 o museo acolleu «Gasosas da Limia. Tributo á bebida de todos e todas», polos 80 anos da fábrica de gasosas Berardo Méndez, de Sandiás (1945-2025), con máis de medio cento de asistentes. Participaron Xavier Feijóo (neto de Berardo), Miro Martínez Cerredelo, o coleccionista Jorge Pulido, Juan Carlos Villar Angeriz (autor de Apuntes sobre la gaseosa en la provincia de A Coruña), o pintor Miguel Martínez Coello e o representante da fábrica Cid do Pereiro de Aguiar. Xavier Feijóo doou unha máquina saturadora Barnett and Foster e expuxéronse botellas coas serigrafías orixinais da colección de Celso Gómez ^[6].

O centenario da Arracada (2024)

O 20 de decembro de 2024 celebrouse no salón multiusos de Vilar de Santos o centenario da descuberta da Arracada de Vilar de Santos (1924-2024), con intervencións de Xosé Carlos Sierra, Bieito Pérez Outeiriño, Francisco Fariña Busto, José César Llana e Antón Jardón Dacal. Entregouse unha peza honorífica a Josefa Saburido Traveso, neta de Benito Saburido, quen a atopou casualmente, e expúxose o orixinal no museo ao público de 11:00 a 18:00 ^[7].

Ligazóns

• Museos e centros da Limia
• Museo Etnográfico da Limia
• Premio Pedra Alta

Fontes

1. «As Salas do Museo da Limia», Museo da Limia. https://museodalimia.com/salas/
2. «O Padroado do Museo da Limia», Museo da Limia. https://museodalimia.com/padroado/
3. «No mes das Letras, inauguramos a Biblioteca da Limia», 30/04/2018. https://museodalimia.com/no-mes-das-letras-inauguramos-a-biblioteca-da-limia/
4. «Inauguración da Asociación de Artesáns da Limia – LIMIAR», 10/12/2021. https://museodalimia.com/inauguracion-da-asociacion-de-artesans-da-limia-limiar/
5. «Magnífica xornada de debate nas II Conversas na Taberna», 11/07/2017. https://museodalimia.com/magnifica-xornada-de-debate-nas-ii-conversas-na-taberna/
6. «Acto público Gasosas da Limia 80 aniversario», 05/07/2025. https://museodalimia.com/acto-publico-gasosas-da-limia-80-aniversario/
7. «Vilar de Santos conmemora o centenario da descuberta da Arracada», 20/12/2024. https://museodalimia.com/vilar-de-santos-conmemora-o-centenario-da-descuberta-da-arracada/