Centro de Desenvolvemento Rural «O Viso» de Lodoselo

O Centro de Desenvolvemento Rural «O Viso» (CDR O Viso) é unha entidade sen ánimo de lucro, declarada de utilidade pública, con sede en Lodoselo, no concello de Sarreaus, e unha segunda oficina en Xinzo de Limia (rúa Ladeira, 21) ^[2][12]. Naceu dun proceso de desenvolvemento comunitario nunha aldea que se estaba quedando sen xente e hoxe traballa en toda a comarca da Limia con proxectos educativos, de coidados, de inclusión e contra o despoboamento ^[3]. A súa web é cdroviso.org.

Orixe: da asociación «O Cruceiro» ao CDR (1985–1990)

Para coñecer as orixes hai que remontarse á asociación cultural «O Cruceiro», creada en 1985 por un grupo veciñal para pór en valor a cultura rural galega; en 1990, pola observación das necesidades do contorno e a vontade de darlles resposta, nace o Centro de Desenvolvemento Rural «O Viso» ^[1][3]. O seu lema, tomado de Antonio Gandoy, fundador de Preescolar na Casa, é «O que é necesario, ten que ser posible» ^[3]. O proxecto xorde nos anos oitenta, cando aínda se facían concellos abertos e a veciñanza dedicaba medio día á semana a traballos comunitarios (levar a auga ás casas, arranxar os camiños), unha circunstancia propicia para un proceso comunitario que se estendeu de Lodoselo e Sarreaus a outras aldeas do concello, coa participación dalgún párroco ^[3].

Segundo o artigo de Edesio Díaz González (2019), Lodoselo tiña daquela unhas 60 casas abertas todo o ano; na metade vivían dúas persoas maiores de 65 anos e só en 16 vivían tres persoas ou máis ^[3].

Misión e filosofía

A entidade define a súa misión como «acompañar a xente do medio rural limián en procesos de desenvolvemento que asumen o desafío de facer medrar a toda a persoa e a todas as persoas», e a súa visión como ser un referente da «utopía realizable» no medio rural galego, cunha estratexia integral dirixida á poboación máis vulnerable da Limia ^[2]. A súa filosofía bebe do desenvolvemento comunitario e da pedagoxía de Paulo Freire, e propón un medio rural «habitable, non só visitable» ^[3]. Nos primeiros anos, antes de 1990, desenvolvía na escola da vila accións de reforzo socioeducativo chamadas «Dobleescola», e despois, na antiga casa reitoral, que tomou o nome de albergue do Pobo Escola, educación de adultos, animación sociocultural e campamentos de verán ^[3].

Fitos

• 1985. Constitución da Asociación Cultural «O Cruceiro» ^[1].
• 1990. Constitución do CDR «O Viso» ^[1].
• 1994. Comeza o programa Pobo Escola ^[4].
• 1997. Premio «Promoción da Terra» da Irmandade Moncho Valcarce ^[1].
• 1998–1999. Abre o comedor social e comunitario (en funcionamento desde febreiro de 1999 segundo o artigo) ^[1][3].
• 2000. Abre o Centro de Información Xuvenil e Comunitario, que a entidade presenta como o único de Galicia que non pertence a un organismo público ^[1][15].
• 2002. Inaugúrase a Vivenda Comunitaria «A túa outra casa» ^[1][6].
• 2010. Declaración de Entidade de Utilidade Pública ^[1].
• 2012. Inaugúrase o Centro de Día Lodoselo; Premio ao Desenvolvemento Rural «Macario Asenjo Ponce» na categoría nacional ^[1][7].
• 2013. Participación no programa europeo Symbios ^[1].
• 2015. Incorpórase o programa de Educación Infantil Familiar na Limia, continuador de Preescolar na Casa ^[1][11].
• 2017. Constitúese a Unión de Asociacións Rurais «Terra e Xente», con catro centros: Ancares, Euro Eume, Portas Abertas e O Viso ^[1].
• 2019. Abre a Casa Niño Lodoselo, etapa de 0 a 3 anos ^[1][11].
• 2022. Proxecto Biocoidados (2022-2024) de COCEDER, un dos seis proxectos de innovación en coidados de lonxa duración do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia, no que participaron 19 CDR ^[1].
• 2023. Premio AGADER ao desenvolvemento rural de Galicia, categoría de interese social ^[1].
• 2026. A súa proposta educativa co Banco de Sementes gaña, na categoría de cidadanía xeral, o I Certame Ecosalud Innova Local da Fundación Vivo Sano ^[1].

Áreas de traballo

A entidade organiza a súa actividade en catro áreas ^[3][2]:

A. Educativa e ambiental

• Pobo Escola (desde 1994): a vila de Lodoselo convértese nunha escola. Segundo o artigo, é «un museo vivo» no que as persoas, sobre todo as maiores, son as que ensinan a cultura rural; ofrece obradoiros como facer pan no forno comunal, fiar, tinturas naturais, cestaría, paseo en burro, coidado de animais de curral, horta e invernadoiro. Na web actual ofrece xogos tradicionais, xogo de pistas con códigos QR, espazos na natureza (as Poulas de Monelo, un xardín sensorial) e as Casas da Memoria. Os ingresos van aos programas sociais da entidade ^[3][4].
• Centro social polivalente e Albergue: na antiga casa reitoral, restaurada, con 40 prazas en liteiras, sen barreiras arquitectónicas, para colexios, grupos xuvenís, maiores, formación e familias, con servizo de cociña e equipo educativo ^[3][5].
• Educación Infantil Familiar na Limia e Casa Niño: desde 2015, espazos de encontro que potencian unha parentalidade positiva, herdeiros de Preescolar na Casa, que na Limia funcionou entre 1985 e 2012; en 2019 abriu a Casa Niño ^[1][11].
• Aula da Natureza: invernadoiro e animais (coellos, ovellas, galiñas de varias razas, burros), banco de sementes e educación ambiental «como inmersión na realidade» ^[3].

B. Atención á comunidade (servizos de proximidade)

• Vivenda Comunitaria «A túa outra casa» (desde abril de 2002): aloxamento tutelado para persoas maiores, cun máximo de 12 prazas, todo en planta baixa ^[6][3].
• Centro de Día Lodoselo (desde xuño de 2012): centro xerontolóxico socio-terapéutico, de luns a venres de 9:00 a 17:00, con manutención, hixiene, fisioterapia, terapia ocupacional, atención psicosocial, podoloxía e transporte adaptado ^[7].
• Servizos na túa casa (desde 1999), co lema «Axúdame a quedar»: xantar no fogar, terapia ocupacional, transporte adaptado, préstamo de axudas técnicas e acompañamento hospitalario ^[13][3].
• Espazo Rural para a Igualdade e a Muller («ELAS»): acollida e apoio a mulleres en situación de vulnerabilidade, obradoiros de empoderamento e campañas do 8M, 15O e 25N ^[14].

C. Información e participación social

• Centro de Información Xuvenil e Servizos Integrados (desde 2000), da Rede Galega de Información Xuvenil, en Xinzo de Limia ^[15].
• Programas de acción voluntaria e do Servizo de Voluntariado Europeo, con convenios con entidades de Hungría, Francia, Alemaña e Letonia ^[3].
• Tecendo Redes. Coidándo-Nós (desde decembro de 2024): servizos de proximidade itinerantes nunha furgoneta equipada, A Tecedoira, para previr a soidade e fomentar a autonomía, sobre todo de maiores de 65 anos, financiado polo IRPF 0,7 % da Xunta e a Fundación la Caixa ^[9].
• Comunidades Inclusivas (desde xullo de 2025): programa de COCEDER cofinanciado polo FSE+ e a Fundación la Caixa, para activar o papel da veciñanza no coidado mutuo ^[10].
• Programas contra o despoboamento (desde 2018): servizo de información para que a poboación local poña vivendas, terras ou negocios á disposición, e acompañamento a familias urbanas que queren vir á Limia, a través da web volveralpueblo.org; en 2024 iniciouse unha colaboración co Concello de Sandiás ^[8].

D. Inclusión social e laboral

• Servizos de atención ás necesidades básicas (desde 2013): reparto de alimentos e produtos de hixiene, pequenas curas, roupeiro e lavandaría, principalmente en Sarreaus, Xinzo de Limia e Trasmiras.
• Itinerarios integrais (desde 2013): itinerarios de inclusión social e laboral con programas como RuralemprégaT e Includere ^[3].

Alcance, financiamento e rede

A memoria de 2017 que cita o artigo cifra o alcance anual en 2.500 persoas na área educativa, unha media de 500 nos servizos de proximidade, 200 en inclusión social e laboral e máis de 7.000 na área de información; a entidade tiña máis de vinte profesionais contratados ^[3]. Segundo a memoria de 2016, o 62 % do financiamento era público e o 38 % recursos propios, sobre todo da vivenda comunitaria, os servizos de proximidade e o pobo-escola ^[3].

O CDR forma parte desde 1990 da Confederación de Centros de Desenvolvemento Rural COCEDER, e tamén de Terra e Xente, EAPN-Galiza e a POIG; mantén convenios con tres universidades (Vigo, Santiago e Trás-os-Montes e Alto Douro), cos concellos de Sarreaus, Trasmiras, Xinzo de Limia e Sandiás e con centros de ensino da comarca ^[3][12].

A análise interna do artigo

O traballador social que asina o artigo (Díaz González, 2019) sinala como debilidades a dependencia de fondos subvencionados, a carga persoal que recae nos cofundadores e a necesidade de renovar a xunta directiva, e como fortalezas o modo de facer da vida rural baseado na axuda mutua, os recursos propios dos servizos de proximidade e un equipo multidisciplinar ^[3].

Ligazóns

• Asociacións e entidades da Limia
• Lodoselo
• Sarreaus
• Sandiás

Fontes

1. A nosa historia en hitos (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/index.php?V_dir=MSC&V_mod=showart&id=47
2. Misión, visión e valores (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/cdr-o-viso.html
3. Díaz González, Edesio: «Por un medio rural habitado e habitable. C.D.R. "O Viso" comarca da Limia (Ourense)», Fervenzas, n.º 21, 2019, pp. 41-59. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6966484
4. A.1 Pobo escola (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/pobo_escola_lodoselo_gal.html
5. A.2 Centro social polivalente e Albergue (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/campamentos_albergue.html
6. B.1 Vivenda Comunitaria (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/vivenda_comunitaria.html
7. B.2 Centro de día Lodoselo (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/centro_dia_gal.html
8. C.4 Programas contra o Despobamento (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/despoboamento.gal.html
9. C.3.1 Tecendo redes. Coidándo-Nós (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/tecendo_redes.html
10. C.3.2 Comunidades Inclusivas (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/c_inclusivas.html
11. A.3 Educación Infantil Familiar na Limia e Casa Niño (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/educacion_infantil_familiar_limia.html
12. Pertenza e colaboracións (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/index.php?V_dir=MSC&V_mod=showart&id=25
13. B.3 Servizos na túa casa (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/servizos_a_domicilio.html
14. B.4 Espazo Rural para a Igualdade e a Muller (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/espazorual_igualdademuller
15. C.1 Centro de Información Xuvenil e Servizos Integrados (CDR O Viso). https://www.cdroviso.org/informacion_xuvenil.html