
Fuentes, manantiales y lavaderos de A Limia
Inventario de los 349 elementos de agua (fuentes, manantiales y lavaderos) de los once municipios de A Limia, por municipio y parroquia, según Galicia Nomeada y el catálogo de la Xunta.
Los inventarios de patrimonio y de microtoponimia registran 349 fuentes, manantiales y lavaderos en 11 municipios de A Limia. El agua de las fuentes fue durante siglos el abastecimiento de las aldeas y de los lavaderos, y muchas llevan el nombre de quien las cuidaba, del lugar donde brotan o de alguna creencia; esta página recoge los nombres, municipio a municipio y parroquia a parroquia, sin añadir fechas ni leyendas que las fuentes no indican [1][2].
Fuentes, manantiales y lavaderos
Los inventarios distinguen la fuente (fonte, con canalización o pila), el manantial (nacimiento de agua sin obra) y el lavadero (lavadoiro, tanque o pila para lavar la ropa). Para las de Xinzo de Limia hay también una página propia con más detalle: Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo [1][2].
Baltar (50)
El municipio de Baltar inventaría 50 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Abades: Fonte (×2); Fonte 1; Fonte 2; Fonte con Lavadoiro; Fonte de Liñares; Fonte e Lavadoiro; Fonte e Lavadoiro 1.
- Baltar: Fonte de Gomariz 1; Fonte de Gomariz 3; Fonte e Lavadoiro do Campo ou do Outeiriño; Mina de Auga; fonte.
- Garabelos do Bouzo: Fonte de Garabelos 1; Fonte de Garabelos 2; Fonte e Lavadoiro de Arriba; Pia da Fonte de Bouzo.
- Niñodaguia: Fonte de Alcouce; Fonte de Leixela; Fonte e Lavadoiro.
- Tixós: Fonte; Fonte da Fontiña; Fonte do Pozo.
- Tosende: As Fontes de Meaus; Fonte con lavadoiro; Fonte da Aldea ou Outeiro; Fonte da Canella da Vella; Fonte da Mina; Fonte da Toxeira; Fonte de Abaixo; Fonte de Alén; Fonte do Caleiro; Fonte do Erbedeiro; Fonte do Ferreiro; Fonte do Fondo da Aldea; Fonte do Mestre; Fonte do Mosteirón; Fonte do Poulo; Fonte do Sabugo; Fonte do Tío Ríos; Fonte e Estanque da Toxeira.
- Vilamaior da Boullosa: A Fonte (bebedoiro); Fonte (×3); Fonte de Vilamaior 1; Fonte de Vilamaior 2; Fonte e Lavadoiro; Fonte xunto do Forno; Lavadoiro.
Calvos de Randín (72)
El municipio de Calvos de Randín inventaría 72 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Calvos: Fonte da Farruca; Fonte do Eiró; Fonte dos Pereiros; Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras; Fonte no Eiri; Lavadoiro cuberto de Calvos.
- Castelaus: Fonte e lavadoiro en Castelaus; fonte.
- Feás: Fonte e lavadoiro en Feás.
- Golpellás: Fonte da Pía; Fonte do Regalo; Fonte e lavadoiro de Golpellás.
- Lobás: Fonte do Predicador; Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Fontefría; Lavadoiro en Lobás; fonte (×3).
- Randín: Fonte da Greta; Fonte da Ladeira do Cabo; Fonte da Nata; Fonte da Pedra; Fonte de Randín; Fonte do Gorgolón; Fonte do Rei; Fonte do Sufragón; Fonte do Tuleiro; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; fonte (×2).
- Rioseco: Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear; Fonte en Lumear 1; Fonte en Lumear 2; Lavadoiro de Lumear.
- Santiago de Rubiás: A Fonte Cela; As Fontes de Albosiños; As Fontes de Trabazón; Fonte da Cortiña; Fonte da Pedra; Fonte da Revolta; Fonte das Carallas; Fonte das Escaleiras; Fonte de Alén; Fonte de Cabalos; Fonte de Cebres; Fonte de Lama Redonda; Fonte de Lufe; Fonte de Touza Redonda; Fonte do Abeledo; Fonte do Campo; Fonte do Marouzal; Fonte do Palomeiro; Fonte do Rebentón; Fonte do Xastre; Fonte dos Prados de Santiago; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Lavadoiro do Abeledo; fonte (×3); lavadoiro.
- Vila: Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2.
Os Blancos (8)
El municipio de Os Blancos inventaría 8 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Aguís: Fonte da Filgueira; Fonte da Mina; Fonte do Alto do Lugar; fonte.
- Guntín: fonte.
- Nocedo: O Lavadoiro da Escola; fonte.
- Os Blancos: fonte.
Porqueira (2)
El municipio de Porqueira inventaría 2 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Porqueira: Hórreos (grupo) en Fontemoura.
- San Martiño de Porqueira: fonte.
Rairiz de Veiga (75)
El municipio de Rairiz de Veiga inventaría 75 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Candás: Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás; Forno comunal de Fontefría.
- Congostro: Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro.
- Guillamil: A Fonte Fría; Fonte da Barreira; Fonte da Castiñeira; Fonte da Coutada; Fonte da Envexa; Fonte da Mama; Fonte da Nogueira; Fonte das Curtiñas; Fonte das Fontes; Fonte das Mouchas; Fonte das Nieves; Fonte de Cernadas; Fonte de Covos; Fonte de Cudesendo; Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Fontao; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte do Barreiro (×2); Fonte do Herbio; Fonte do Outeiro; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil; Manancial do Outeiro do Cándido; Manancial dos Casares; Mina do Outeiro do Lugar; Mina do Pereiro; Mina do Picouto; Mina dos Frades; O Cano do Rei; O Cano do San Roque; Poza do Cenón; Poza do Crego.
- Lampaza: Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio; fonte.
- Ordes: Fonte da Elvira; Fonte da Pipela; Fonte de Celme; Fonte de Curro; Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes.
- Rairiz de Veiga: Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga; Lavadoiro de Ludro; fonte.
- Sabariz: Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte do Mosqueiro; Fonte e lavadoiro de Sabariz; O Pilón.
- Zapeaus: Fonte e lavadoiro de Zapeaus.
Sandiás (20)
El municipio de Sandiás inventaría 20 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Couso de Limia: As Fontelas; As Fontes; Fonte (×3).
- Piñeira de Arcos: Fonte (×4); Fonte de Baixo; Fonte de Riba; Lavadoiro; Lavadoiro da Castiñeira; O Pozo Vello.
- Sandiás: Fonte; Fonte do Mesón; Fonte do Regueiriño; Lavadoiro; fonte (×2).
Sarreaus (11)
El municipio de Sarreaus inventaría 11 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Cortegada: fonte.
- Nocelo da Pena: A Fontaíña.
- Paradiña: Fonte da Barbeita; Fonte da Cagalla; Fonte da Casca; Fonte da Cavada; Fonte da Laga; Fonte da Lamarredonda; Fonte de María Delgada; Fonte do Talariño; Nacemento do Río Limia.
Trasmiras (16)
El municipio de Trasmiras inventaría 16 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Abavides: Fonte e tumbas antropomórficas; Xacemento romano Fontearcada.
- Escornabois: Fonte da Barreada; Fonte da Fame (×2); Fonte do Agro; Fonte do Campo; Fonte do Outeiro; Fonte do Peseto; Fonte e lavadoiro.
- Trasmiras: Fonte do Chelín; Fonte e mina no rueiro; María Donado Calo; O Casal; fonte.
- Vila de Rei: O Pilón.
Vilar de Barrio (45)
El municipio de Vilar de Barrio inventaría 45 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Arnuíde: Fonte da Pedreira; Fonte da Ribeira; Fonte do Caseiro de Abaixo; Fonte do Caseiro de Arriba; Fonte dos Bidueiros; Lavadoiro do Cruceiro; Lavadoiro e fonte; fonte.
- As Maus: As Fontes; Fonte 1; Fonte 2; Fonte da Forcada; Fonte de Parada; Fonte do Formigo; Fonte e lavadoiro; fonte (×3).
- Bóveda: Fonte; Fonte e abrevadoiro; Fonte, pía e banco; Fontemiro; O Pilo; Praza do lavadoiro; fonte.
- Padreda: A Fonte Nova; Fonte 1; Fonte 2; Fonte e lavadoiro; Lavadoiro; Lavadoiro e fonte; O Pilo das Searas.
- Prado: Fonte; Fonte de Riobó; fonte.
- Rebordechao: Fonte do Santo; fonte.
- Seiró: A Fonte; Fonte e lavadoiro (×2).
- Vilar de Barrio: Fonte da Franca; Fonte de San Fiz; Fonte e lavadoiro; fonte (×2).
Vilar de Santos (20)
El municipio de Vilar de Santos inventaría 20 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Parada de Outeiro: A Fontana; A Fontenova; Fonte da Pena; Fonte da Pena en Castelaus; Fonte da Santa Marta; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros; Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas.
- Vilar de Santos: A Fonte Carballo; A Fontevella; Fonte 1; Fonte 2; Fonte 3; Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte de Sualama; Fonte do Carril; Fonte do Pazo; Fonte do Pociño; Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura.
Xinzo de Limia (30)
El municipio de Xinzo de Limia inventaría 30 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- A Pena: Fonte da Lamarella; Fonte da Nexiña; Fonte da Porteliña; Fonte das Lagas.
- Boado: Fonte; Fonte do Monte.
- Damil: Lavadoiro.
- Faramontaos: A Fonte Pía.
- Guntimil: Fonte; O Tornadoiro.
- Laroá: A Mina (×2); Fonte do Canto.
- Morgade: Fonte da Labarqueira.
- Novás: A Fonte (×3); Fonte de Abelaira; Lavadoiro (×2).
- Piñeira Seca: A Fonte Galega; A Poza Redonda.
- San Pedro de Laroá: Fonte do Conde; Lavadoiro; O Fontao.
- Solbeira de Limia: Lavadoiro.
- Xinzo de Limia: Fonte da Ra; fonte (×3).
Cómo usar este inventario
Los nombres se reproducen tal como figuran en los inventarios; cuando varios elementos tienen el mismo nombre genérico («Fonte 1», «Fonte 2»), aparecen todos. Para las aguas de la comarca véanse Augas da Limia y Ríos e regatos da Limia; para el patrimonio construido, el índice de patrimonio.
Preguntas frecuentes
¿Cuántas fuentes y lavaderos hay en A Limia?
Los inventarios consultados registran 349 elementos entre fuentes, manantiales y lavaderos, repartidos en once municipios [1][2].
¿Por qué Rairiz de Veiga y Calvos de Randín tienen tantas?
Porque ambos municipios fueron catalogados con mucho detalle, en el inventario colaborativo Galicia Nomeada y en el catálogo del PXOM; el recuento refleja la cantidad de catalogación, no un censo oficial [1][2].
Fuentes
- Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
- Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
También te puede interesar
Certamen Literario Antón Tovar del Museo da LimiaEl Patronato del Museo da Limia convoca desde 2024 el Certamen Literario Antón Tovar para homenajear al poeta de A Pereira y reclamar que…
Convento do Bon Xesús da Limia (Trandeiras): expediente de BICEl Convento do Bon Xesús da Limia, en Trandeiras (Xinzo de Limia), se construyó a principios del siglo XVI; la Xunta inició el expediente…
Cruceros y petos de ánimas de A LimiaInventario de los 158 cruceros, cruces, calvarios y petos de ánimas de A Limia por municipio y parroquia, según Galicia Nomeada y el…
El castillo da Saínza (Rairiz de Veiga): el «castillo» de la romeríaEl castillo da Saínza, Bien de Interés Cultural desde 1994, es una pequeña fortificación junto al campo de la fiesta de Rairiz de Veiga,…
El castillo de la Picoña (Calvos de Randín): la fortaleza del Couto MixtoEl castillo de la Picoña, en el outeiro da Almena (Calvos de Randín), fue una fortaleza portuguesa que dominaba el Couto Mixto y Tourém…
El castillo de San Xoán de Bara (Vilar de Barrio)El castillo de San Xoán de Bara, en Vilar de Barrio, es un recinto arqueológico de hasta 15 o 16 hectáreas, con cabañas y murallas…