
Patrimonio y rutas de Rairiz de Veiga: molinos, hornos, iglesias y pazos
Inventario del patrimonio de Rairiz de Veiga: 210 elementos del catálogo oficial (iglesias, cruceros, molinos, hornos, hórreos, fuentes, pazos y yacimientos) por parroquia, además de rutas y paseos.
El catálogo de patrimonio cultural del Plan Básico Autonómico registra 210 elementos en Rairiz de Veiga, tomados de los catálogos del planeamiento municipal (PXOM) [1]. Esta página reúne los de interés popular, religioso, arqueológico y civil, ordenados por parroquia, y añade los puntos que el mapa colaborativo OpenStreetMap señala en cada parroquia [2]. Es un inventario: para la historia de los edificios más importantes, véanse las fichas de patrimonio da Limia y la página de Rairiz de Veiga.
Molinos, hornos, hórreos y otra arquitectura popular
- Candás. Forno comunal de Fontefría; Forno comunal de Outeiro de Candás; Muíño da Regueira (Gándara) [1]
- Congostro. Aira de canastros de Congostro; Conxunto de canastros de San Miguel; Conxunto de muiños de San Miguel; Forno comunal (Congostro); Forno comunal de San Miguel; Muíño de Congostro [1]
- Guillamil. Conxunto de canastros de Barracel; Forno comunal de Azoreiros; Forno comunal de Barracel; Forno comunal de Filgueiras; Forno comunal de Guillamil; Forno comunal de Nigueiroá; Forno comunal de Quilmelas; Forno comunal de Rosén; Forno comunal de Xuxá; Muíño de Barracel 1; Muíño de Barracel 2 (Rosén); Muíño de Filgueiras 1; Muíño de Flgueiras 2 (Filgueiras); Muíño de Rosén 1; Muíño de Rosén 2; Muíño de Rosén 3; Muíño de Xuxá 1; Muíño de Xuxá 2; Muíño de Xuxá 3; Muíño do Abeseiro (Barracel); Muíños de Guillamil 2 [1]
- Lampaza. Casa e muíño en Lampaza; Forno comunal de Castrelo; Forno comunal de Gándara; Forno comunal de Lama de Paio; Forno comunal de Lampaza; Forno comunal de Padroso; Forno comunal dos Crespos; Muíño de Castrelo; Muíño de Lama de Paio 2; Muíño de Lampaza 2 [1]
- Ordes. Conxunto de canastros de Forxás; Forno comunal das Raposeiras; Forno comunal de Celme; Forno comunal de Penelas; Forno comunal do Igrexario (Eidos de Limia); Forno comunal do Rial; Muíño da Peza (Anciviñal); Muíño das Regueiras (Amiadelo); Muíño do Rial [1]
- Rairiz de Veiga. Conxunto de muíños da Praza da Moura; Forno comunal da Aldea do Muíño; Forno comunal de Currás; Forno comunal de Ludro; Forno comunal de Rairiz de Veiga; Forno comunal de Sainza de Abaixo (A Saínza de Arriba); Forno comunal de Sta Baia (Santa Baia); Muíño de Currás; Muíño de Lama de Paio 1; Muíño de abaixo (Aldea do Muíño); Muíño de arriba (Aldea do Muíño) [1]
- Sabariz. Forno comunal da Pereira; Forno comunal de Sabariz [1]
- Zapeaus. Forno comunal de Eidobispo; Forno comunal de Zapeaus [1]
Iglesias, capillas, cruceros y petos de ánimas
- Candás. Igrexa de Candás (Parroquial de San Martiño) [1]
- Congostro. Cruceiro de Congostro 1; Cruceiro de Congostro 2; Igrexa de Congostro (Parroquial de Santa Mariña); Peto de Ánimas de Congostro [1]
- Guillamil. Calvario e Viacrucis de Guillamil 1; Calvario e Viacrucis de Guillamil 2; Calvario e Viacrucis de Guillamil 3; Calvario e Viacrucis de Guillamil 4; Capela da Virxe das Neves (Nigueiroá); Capela da Virxe do O (Barracel); Capela de San Roque (Quilmelas); Capela de San Sadurniño (Rosén); Capela de Santo Antonio (Azoreiros); Cruceiro de Nigueiroá; Ermida de San Cibrao (San Pedro); Igrexa de Guillamil (Parroquial de Santo André); Necrópole da Capela de San Cibrao (San Pedro); Peto de Ánimas de Xuxá; Peto de ánimas na Vivenda en Filgueiras [1]
- Lampaza. Capela de San Xurxo (Gándara); Igrexa de Lampaza (Parroquial de Santa María) [1]
- Ordes. Capela de San Cristovo (Forxás); Capela de Santa Cristina (As Maus); Casa Gaión e capela (Martices); Igrexa de Ordes (Parroquial de Santa María) (O Igrexario); Peto de Ánimas do Igrexario (Eidos de Limia) [1]
- Rairiz de Veiga. Capela da Virxe da Mercede (A Saínza de Arriba); Cemiterio parroquial de Rairiz de Veiga; Cruceiro de Rairiz de Veiga; Igrexa de Rairiz de Veiga (Parroquial de San Xoán); Peto de Ánimas da Sainza de Abaixo (A Saínza de Arriba) [1]
- Sabariz. Cruz de Sabariz; Cruz de Sabariz (A Pereira); Igrexa de Sabariz (Parroquial de San Pedro) [1]
- Zapeaus. Cruceiro de Zapeaus; Igrexa de Zapeaus (Parroquial de Santo Adrao) [1]
Fuentes, lavaderos y puentes
- Candás. Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás [1]
- Congostro. Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro [1]
- Guillamil. Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil [1]
- Lampaza. Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio [1]
- Ordes. Fonte da Elvira (Martices); Fonte de Celme; Fonte de Curro (Forxás); Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes (Eidos de Limia); Pontella do Rial [1]
- Rairiz de Veiga. A Presa/Ponte Catuxa (Vía XVIII) (A Saínza de Arriba); Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga [1]
- Sabariz. Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte e lavadoiro de Sabariz [1]
- Zapeaus. Fonte e lavadoiro de Zapeaus [1]
Pazos, casas y edificios de interés
- Candás. Casa reitoral de Candás [1]
- Congostro. A Muralla Grande/Castelo de Celme (Monte Congostro); Casa de Antonio Castro (Congostro); Casa reitoral de Congostro [1]
- Guillamil. Casa (Filgueiras); Casa (Nigueiroá); Casa grande (Azoreiros); Casa reitoral de Guillamil [1]
- Lampaza. Casa reitoral de Lampaza [1]
- Rairiz de Veiga. Casa de Rairiz 33 (Rairiz de Veiga); Casa de Rairiz 35 (Rairiz de Veiga); Casa grande en Rairiz 1 (Rairiz de Veiga); Casa grande en Rairiz 2 (Rairiz de Veiga); Casa reitoral de Rairiz de Veiga [1]
- Sabariz. Casa (A Pereira); Casa do Médico (A Pereira); Casa na Pereira; Casa natal de Antón Tovar (A Pereira); Casa reitoral de Sabariz [1]
- Zapeaus. Casa reitoral de Zapeaus [1]
Castros, mámoas y yacimientos arqueológicos
- Congostro. Castro de San Miguel; Mota do Penedo Grande 4 (Os Casares); Mota do Penedo Grande 5 (Os Casares) [1]
- Guillamil. Castro de Guillamil; Castro de Rosén; Mámoa dos Chaos 1 (San Pedro); Mámoa dos Chaos 2 (San Pedro); Mámoa dos Chaos 3 (Quilmelas); Petróglifos das Mouchas (Espiñal); Petróglifos de Monte Calvo (Espiñal); Petróglifos do Corvo (San Pedro) [1]
- Ordes. Mota do Penedo Grande 1 (Os Casares); Mota do Penedo Grande 2 (Os Casares); Mota do Penedo Grande 3 (Os Casares); Mámoa das Motas 1 (Os Casares); Mámoa das Motas 2 (Os Casares); Mámoa das Motas 3 (Os Casares); Mámoa das Motas 4 (Os Casares); Mámoa das Motas 5 (Os Casares); Mámoa das Motas 6 (Os Casares); Mámoa das Motas 7 (Os Casares) [1]
- Sabariz. Mámoa do Outeiro da Mota (Sabariz) [1]
Otros elementos catalogados
- Congostro. Mota do Picarro (Os Casares); Núcleo de Congostro [1]
- Guillamil. Aira empedrada en Filgueiras 1; Baixorrelevo de Filgueiras; Conxunto de airas en Filgueiras; Núcleo de Nigueiroá; Vivenda e pasal elevado (Barracel); Vivenda en Filgueiras [1]
- Lampaza. Castrelo de Lampaza [1]
- Ordes. Escudo nobiliario da Peaguda; Vía Romana XVIII (Airavella) [1]
- Rairiz de Veiga. Ara Romana (Rairiz de Veiga); Carretera dos Mouros (Vía XVIII) (As Maus); O Lombo (Vía XVIII) (Santa Baia); Prado de San Isidro (Toxo); Sartego medieval (Rairiz de Veiga); Solainas dos Salgados [1]
- Sabariz. Sartego medieval/Sartego de Sabariz [1]
Otros puntos del mapa colaborativo
OpenStreetMap, un mapa elaborado por voluntarios, señala estos lugares de interés en la zona. Los datos pueden estar incompletos o desactualizados, y los puntos sin nombre no se listan individualmente [2].
- Congostro. Yacimiento: Castro da Muralla Grande, Castro de San Miguel [2]
- Guillamil. Yacimiento: A Aldea do Couto, A Casiña, Dolmen de San Cibrao [2]
- Lampaza. Yacimiento: O Castro [2]
- Rairiz de Veiga. Peto: 1 sin nombre; Torre: Castelo da Saínza [2]
Rutas y paseos
La Ruta dos Muíños de San Miguel es un recorrido circular de 4,2 km, de cerca de hora y media, sobre todo por pista de tierra y con una subida suave. Parte y termina en Congostro, sigue el arroyo de San Miguel, pasa por un primer molino junto al arroyo das Penelas y por un segundo a unos 1,45 km, llega a la aldea bien conservada de San Miguel (con canastros tradicionales), a un castro con vistas de A Limia, a la aldea rehabilitada de Santo André y termina en las eras (airas) da Moa [3].
Además, el mirador de Congostro, donde hubo un castillo y solo quedan unas piedras, es parada recomendada [3]. En A Saínza, el campo de la romería, el castillo da Saínza y la carballeira con la Carballa da Rocha forman un paseo corto y fácil [3].
Turismo de Galicia describe la ruta de aves Riparia (40 km en coche, media jornada), que incluye Rairiz de Veiga entre los municipios y hace parada en los prados de Ordes, zona de cría del avefría [4].
Enlaces
Fuentes
- Catálogo do Plan Básico Autonómico, elementos do patrimonio cultural (Xunta de Galicia). https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
- OpenStreetMap, puntos de interese da Limia. https://www.openstreetmap.org/
- Descubre Rairiz de Veiga (Páxinas Galegas). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/descubre-galicia/descubre-rairiz-de-veiga-225tay.html
- Onde ver aves en Galicia: A Limia (Turismo de Galicia). https://www.turismo.gal/que-facer/birding-in-galicia/onde-ver-aves-en-galicia/a-montana/a-limia
También te puede interesar
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasPatrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, molinos, hornos y fuentesEl patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: la aldea restaurada de Congostro, la ruta de los molinos de San Miguel, 17 molinos, 5 hornos…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasRecorrido por el patrimonio histórico del municipio de Xinzo de LimiaResumen del patrimonio histórico de Xinzo de Limia: iglesia vieja románica, templos románicos de Novás y Morgade, Torre da Pena, convento…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasXinzo de Limia en un día: ruta por el patrimonio, el agua y la lagunaPropuesta de visita a Xinzo de Limia en un día: Museo Galego do Entroido, iglesia y plaza de la villa, Torre da Pena, convento del Bon…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasMolinos y patrimonio etnográfico de Calvos de RandínCalvos de Randín tiene 18 molinos inventariados en Galicia Nomeada, además del Oratorio, ligados a los ríos y arroyos del valle de Salas y…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasLa Torre do Castro de Sandiás: historia, visitas y actividadesLa Torre do Castro, en Sandiás, es un castillo del siglo XII derribado por los irmandiños en 1467 y hoy consolidado: su historia, las…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasLa Torre da Pena (Portela): historia de una fortaleza de A LimiaLa Torre da Pena o de Portela, en Xinzo de Limia, es una torre militar del siglo XIV, bien de interés cultural desde 1994: los Biedma, el…