Domingo, 8 de novembro Xinzo 11° Guardia: FARMACIA OLIVERA CORTIÑAS, C. B.

Cruceros y petos de ánimas de A Limia

Inventario de los 158 cruceros, cruces, calvarios y petos de ánimas de A Limia por municipio y parroquia, según Galicia Nomeada y el catálogo de patrimonio de la Xunta.

Los inventarios de patrimonio registran 158 cruceros, cruces y petos de ánimas en 11 municipios de A Limia. Son hitos de caminos, atrios y encrucijadas que señalaban el paso de los muertos, protegían los caminos y servían de lugar de rezo; esta página recoge lo que dan los inventarios, municipio a municipio y parroquia a parroquia, sin añadir fechas ni autorías que las fuentes no indican [1][2].

Qué son un crucero y un peto

El crucero (cruceiro) es una cruz de piedra, normalmente sobre un fuste y unas gradas, situada en atrios, caminos o cruces de rutas. El peto de ánimas es un pequeño nicho o capilla abierta, adosado a un muro o exento, donde se rezaba por las ánimas del purgatorio. Los inventarios clasifican ambos en la misma categoría («cruceiro-peto») y también recogen cruces, calvarios y oratorios [1][2].

Baltar (25)

El municipio de Baltar inventaría 25 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Abades: Conxunto de edificacións no entorno do cruceiro. Edificio 1; Cruceiro da Quintá; Cruceiro de San Paio; Peto de Ánimas (×2).
  • Baltar: cruceiro.
  • Garabelos do Bouzo: Cruceiro de Garabelos; Cruceiro en Bouzo; Outeiro da Cruz; Outeiro de Cruz; Peto de ánimas en Garabelos do Bouzo.
  • Niñodaguia: Cruceiro de Niñodaguia; Cruceiro do Eiró; Cruz nunha casa; Peto de Ánimas.
  • Tixós: Cruceiro de Tixós; Cruceiro no cemiterio de Tixós; Peto de Ánimas de Tixós.
  • Tosende: Cruceiro das Maus; Cruceiro de Tosende; Peto de Ánimas (×2).
  • Vilamaior da Boullosa: Cruceiro de Vilamaior; Cruz nunha casa; Peto de Ánimas.

Calvos de Randín (31)

El municipio de Calvos de Randín inventaría 31 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Calvos: Cruceiro de Calvos; O Cruceiro; Peto de ánimas de Calvos.
  • Castelaus: Cruceiro de Castelaus 1; Cruceiro de Castelaus 3.
  • Feás: O Cruceiro; O Peto; Peto de ánimas de Feás.
  • Lobás: O Cruceiro.
  • Randín: Calvario de Vilariño; Cruceiro da Capela; Cruceiro das Cuartelas; Cruceiro de Paradela; Cruceiro de Randín; Cruceiro do Lombo; Cruz da Capela; Cruz do Chao do Monte; O Cruceiro (×3); O Oratorio; Peto de ánimas de Vilar; Tres cruceiros en Vilariño; cruceiro (×2).
  • Rioseco: Cruceiro de Padroso; Cruceiro de Rioseco.
  • Santiago de Rubiás: Cruceiro de Rubiás; Peto de ánimas de Rubiás.
  • Vila: Cruceiro en Vila; O Cruceiro.

Os Blancos (11)

El municipio de Os Blancos inventaría 11 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Aguís: Cruceiro de Fonte Arcada; Cruceiro de Loureses; Cruceiro do lavadoiro en Loureses; O Cruceiro; Peto de ánimas en Loureses.
  • Covas: Peto de ánimas de Covas.
  • Covelas: Cruceiro do adro; Cruceiro no camiño vello.
  • Os Blancos: Cruceiro dos Blancos; Cruceiro nos Chaos; Peto de ánimas dos Blancos.

Porqueira (9)

El municipio de Porqueira inventaría 9 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Paradela de Abeleda: Cruceiro de Paradela; Cruz de Lobios; Hórreos (grupo) na zona do cruceiro en Paradela.
  • Porqueira: Cruz de Forxa.
  • Sabucedo: Cruceiro do Rial.
  • San Lourenzo de Abeleda: Cruceiro de San Lourenzo; Cruz de Reboreda; Cruz de San Lourenzo; Hórreos (grupo) no contorno da cruz de Reboreda.

Rairiz de Veiga (19)

El municipio de Rairiz de Veiga inventaría 19 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Congostro: Cruceiro de Congostro 1; Cruceiro de Congostro 2; O Cruceiro; Peto de Ánimas de Congostro.
  • Guillamil: A Cruz; A Cruz de Pazos; Calvario de Guillamil; Cruceiro da Capela; Cruceiro de Nigueiroá; Peto de Ánimas de Xuxá; Peto de ánimas na Vivenda en Filgueiras.
  • Ordes: O Cruceiro.
  • Rairiz de Veiga: Cruceiro da Saínza; Cruceiro de Rairiz de Veiga; Peto de Ánimas da Sainza de Abaixo.
  • Sabariz: Cruz de Sabariz (×2).
  • Zapeaus: Cruceiro de Zapeaus; O Cruceiro.

Sandiás (7)

El municipio de Sandiás inventaría 7 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Couso de Limia: Cruceiro.
  • Piñeira de Arcos: Cruceiro (×2); O Cruceiro.
  • Sandiás: Cruceiro (×2); Peto de Ánimas.

Sarreaus (6)

El municipio de Sarreaus inventaría 6 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Lodoselo: Cruceiro en Lodoselo.
  • Nocelo da Pena: Cruceiro en Nocelo da Pena.
  • Paradiña: Cruceiro de Paradiña; O Cruceiro.
  • Sarreaus: Cruceiro de Sarreaus; cruceiro.

Trasmiras (19)

El municipio de Trasmiras inventaría 19 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Abavides: Cruceiro; Cruceiro do Calvario (restos); cruceiro.
  • Chamosiños: Cruceiro en Chamosiños; Cruz da Cavada da Poula; Cruz do Outeiro.
  • Escornabois: Cruceiro en Escornabois; O Cruceiro; Peto de ánimas.
  • Trasmiras: Cruceiro de Pinaverde; Cruceiro na rúa do Cruceiro; Cruceiro na rúa do Forno; Cruceiro no camiño vello; Cruceiro no ceminterio.
  • Vilaseca: Cruceiro no camiño a Abavides; Cruceiro no camiño a Nocelo.
  • Zos: Casa con cruz e patio; Cruceiro en Zos; Cruz sobre portón en Zos.

Vilar de Barrio (3)

El municipio de Vilar de Barrio inventaría 3 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Arnuíde: Cruceiro do Castro.
  • Vilar de Barrio: Cruceiro 1; Cruceiro2.

Vilar de Santos (3)

El municipio de Vilar de Santos inventaría 3 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • Parada de Outeiro: Cruceiro de Castelaus; Cruceiro de Laioso; cruceiro.

Xinzo de Limia (25)

El municipio de Xinzo de Limia inventaría 25 elementos en los inventarios consultados [1][2].

  • A Pena: Peto de Ánimas (×2).
  • Boado: O Cruceiro.
  • Damil: Cruceiro.
  • Faramontaos: Cruceiro.
  • Ganade: Cruceiro (×2).
  • Guntimil: Cruceiro.
  • Lamas: O Cruceiro.
  • Laroá: O Cruceiro (×2).
  • Moreiras: Cruceiro de Moreiras.
  • Morgade: Cruceiro.
  • Mosteiro de Ribeira: Cruceiro.
  • Novás: Cruceiro; O Cruceiro.
  • Parada de Ribeira: Cruceiro.
  • Piñeira Seca: Cruceiro.
  • San Pedro de Laroá: A Cruz; Cruceiro; O Cruceiro de Abaixo; O Cruceiro de Arriba; Peto de Ánimas.
  • Solbeira de Limia: Cruceiro.
  • Xinzo de Limia: O Cruceiro.

Cómo usar este inventario

Los nombres se reproducen tal como figuran en los inventarios. Cuando varios elementos tienen el mismo nombre genérico (por ejemplo «O Cruceiro»), aparecen repetidos entre paréntesis. Para los cruceros de mayor interés hay fichas más detalladas en las parroquias de Xinzo de Limia; el crucero de la romería de A Saínza y el Calvario de Guillamil están en Rairiz de Veiga. Véase también el índice de patrimonio da Limia y la Etnografía da Limia.

Preguntas frecuentes

¿Cuántos cruceros y petos hay en A Limia?

Los inventarios consultados registran 158 elementos entre cruceros, cruces, calvarios y petos de ánimas, repartidos en once municipios [1][2].

¿Dónde hay más?

Calvos de Randín, Baltar y Xinzo de Limia son los municipios con más registros; el recuento depende de cuánto catalogó cada municipio en su plan urbanístico, no de una cifra oficial de cruceros [2].

Fuentes

  1. Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
  2. Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
PNFPB Install PWA using share icon

For IOS and IPAD browsers, Install PWA using add to home screen in ios safari browser or add to dock option in macos safari browser