En marzo de 1881, Rosalía de Castro publicou un artigo onde relataba unha antiga tradición costeira galega: acoller a mariñeiros estranxeiros ou náufragos e ofrecerlles compartir leito coas mulleres da casa. Esta mención provocou un enorme escándalo na burguesía da época, que a acusou de manchar a honra das mulleres galegas.
A reacción foi tan dura que a escritora caeu nunha forte depresión. Chegou a prometerlle ao seu marido, Manuel Murguía, que non volvería escribir en galego nin a falar de Galicia. Aínda que existe debate entre os expertos, a súa derradeira obra publicada, En las orillas del Sar (1884), está escrita en castelán.
O texto de Rosalía puxo o foco en costumes que hoxe asociamos á supervivencia, á emigración ou a ritos ancestrais de fertilidade. Máis aló da polémica, Galicia conta cunha rica tradición histórica vinculada a estas prácticas:
- Ritos de fertilidade: Tradicións como saltar as ondas na praia da Lanzada ou acudir a lagoas sagradas para acadar o embarazo.
- Litolatría (adoración ás pedras): Prácticas en lugares considerados máxicos para a fertilidade, como a Pedra de Abalar de Muxía ou a Pedra da Serpe en Corme.
O suceso serve para lembrar a complexidade das tradicións populares galegas, que mesturaban a vida cotiá coa crenza no sagrado, moito máis aló dos prexuízos dos sectores máis conservadores daquel século XIX.
