A mountain concello on the Portuguese border, home to the capital of the Couto Mixto, Santiago de Rubiás, and to the Portuguese castle of A Picoña; a land of smugglers, mouras and the pioneering ethnography of Cuevillas and Xaquín Lorenzo.
Calvos de Randín is a mountain concello (municipality) at the southern tip of the A Limia district, on the Portuguese border. It includes Santiago de Rubiás and Rubiás, two of the three villages of the Couto Mixto, the tiny territory that for centuries governed itself outside both Spain and Portugal, and the hill of A Picoña, where a Portuguese castle once stood [4][5].
It is the most sparsely populated concello in A Limia. It had 1,242 inhabitants in 2003, 856 in 2016 and 650 in 2025 [4][1].
Landscape
The municipality is ringed by the Larouco, Xurés and A Pena ranges, the last of which reaches 1,400 m. It is crossed by the river Salas, a tributary of the Limia dammed to form the Salas reservoir, which is joined by the Fírbeda [4]. The climate is oceanic-mountain, with heavy rainfall and cold winters, though summers often bring severe droughts [4].
History
Burial mounds and hillforts
The oldest remains are mámoas (megalithic burial mounds) such as those of Monte Meau and Forno da Tagurra in Golpellás, or O Viso and A Mota Grande in Castelaus. Iron Age castros (hillforts) include the Cidade de San Vitorio, Outeiro da Cerca, Rubiás, Penas Altas and the hill of A Picoña itself [4][13].
A Picoña, a Portuguese castle
On the hill of A Picoña, or A Almena, at 932 m between Randín and Vilar, stood a Portuguese fortress that controlled the Couto Mixto, Tourém and the road between them. According to the tradition recorded by Soares de Azevedo it was built by Alfonso III of León, and Sancho I of Portugal granted it a charter in 1187. The Castilians razed it around 1388; John I of Portugal rebuilt it and it later passed to the house of Braganza [9]. Duarte de Armas drew it around 1509 in his Livro das Fortalezas, with a pentagonal keep, and the same drawing shows Randín with thatched roofs and a tower [9][10]. It was left in ruins in 1650 during the Portuguese Restoration War, and by 1788 only "um poço con degraus", a well with steps, remained [9]. The Treaty of Lisbon of 1864 transferred the Picoña district to Spain [9]. Since 2016 the Concello has promoted its excavation and display [9][8].
The Couto Mixto
Santiago, Rubiás and Meaus (As Maus, now in Baltar) made up the Couto Mixto, linked to A Picoña and the house of Braganza. Its people could choose Spanish or Portuguese nationality, or neither; they paid no taxes, did no military service, traded freely and could bear arms [5][6]. Every three years they met in a field in the Salas valley to elect a judge, who appointed six "homes do acordo" (councillors), two per village; the stone bench where the open councils were held still stands in the churchyard of Santiago de Rubiás [6]. A "privileged road" ran to Tourém, outside the jurisdiction of the Spanish authorities [6]. In religious matters they belonged to the diocese of Ourense and, depending on the nationality chosen, came under the courts of Montalegre or Xinzo [7].
The Couto originally had a fourth village, Pena, between Santiago and Vilar. In 1517–1518 an armed Portuguese band burned it and the survivors took refuge in the other villages; local oral tradition kept the story alive for five centuries, and in 2021 a team of archaeologists recorded its ruins, at 1,200 m [8][5].
The Treaty of Lisbon of 1864 redrew the border: the Couto went to Spain and Portugal received the "mixed villages" of Soutelinho, Cambedo and Lamadarcos [5][6]. The Couto was first joined to Baltar, but in 1870 the provincial council agreed that Santiago and Rubiás should move to Calvos de Randín [4]. Since 1998, at the initiative of the historian Luís García Mañá, the Friends of the Couto Mixto association has met each year in Santiago de Rubiás and named honorary judges [6][17].
From the old regime to the 20th century
In the 18th century the area belonged to the count of Lemos [7][4]. From 1645 until his death twenty years later, the abbot of Feás was Domingo Martínez de Presa, who built automata and in 1662 published Fuerza del ingenio humano, the first book on the subject in Spain [11]. On 20 November 1889 a fire destroyed Randín: within three hours 120 of its 126 households had lost their homes and livestock, and the Galician and Madrid press launched relief appeals, to which the Portuguese villagers of Tourém also contributed [10]. In 1930 Florentino López Cuevillas and Xaquín Lorenzo published Vila de Calvos de Randín. Notas etnográficas e folklóricas, a study of the village’s houses, customs and legends issued by the Seminario de Estudos Galegos [18][14].
Heritage highlights
Church of Santiago de Rubiás, rebuilt in the 18th century, with a Romanesque window in the apse and the Couto’s stone bench in the churchyard [4][6].
A Picoña hill, with remains of the castle and a well cut into the rock [9][13].
Baroque church of San Xoán de Randín, 17th–18th century, and the 18th-century Neno Xesús chapel [4].
Pazo dos Tejada manor in Calvos, 18th–19th century, with three wings joined by a gallery, and the Randín manor [4][13].
Petos de ánimas (wayside shrines for the souls) in Calvos, Vilar, Padroso, Feás and Rubiás; hórreos (traditional raised granaries) in Randín and Rioseco, communal ovens, watermills and bridges [4].
The privileged road, which ran from Rubiás towards Tourém [6].
The heritage catalogue lists 126 sites in the municipality [13].
Festivals and fairs
According to the Concello’s website, the fair is held on the 2nd of each month, and these are the main festas (parish festivals) [12]:
Epiphany, 6 January.
San Bieito, in Rubiás, on Easter Sunday.
San Martiño, in Castelaus, on the last weekend of May.
San Antonio, in Randín, and San Miguel, in Feás, in June.
Santiago, in Santiago de Rubiás, on 25 July, and the Santiago festival in Calvos on the first weekend of August.
The Ascension, in Pintás, on 15 August.
Romaría (traditional pilgrimage festival) of the Virxe da Peneda and Santa Marta, in Serois, on the first weekend of September.
A Casa da Moura: a man on his way to the fair helped a Moor buy two pigs, and from then on left milk at the megalith every morning in exchange for a coin. When he told his wife the secret, all he found was a horn with the words "Falaches, corneaches" ("You talked, you get the horn"). Cuevillas and Lourenzo recorded it in 1930 [14].
A fonte dos tres xuncos (the spring of the three rushes), on A Torre hill in Rubiás, which only appears to those not looking for it; depending on which rush you drink beside, your luck is gold, silver or misfortune [15].
At A Picoña, they say, a king bathed in a basin carved into the rock [9].
Alfonso Sobrado Palomares (Calvos de Randín, 1935), who signs as Alfonso S. Palomares, journalist and writer, president of the EFE news agency from 1986 to 1997; favourite son of the municipality since 2023 [16][4].
Luís García Mañá, historian of the Couto Mixto and author of Couto Mixto. Unha república esquecida (2000), adopted son since 2008 [17][4].
Domingo Martínez de Presa, 17th-century abbot of Feás and builder of automata [11].
Parishes
The concello has 9 parroquias (parishes, local territorial units) [3]:
According to the INE municipal register, 650 people as of 1 January 2025 [1].
What was the Couto Mixto?
A territory of three villages (Santiago, Rubiás and Meaus) with its own government: a judge elected every three years and six councillors. Its people chose their nationality and paid no taxes or soldiers. It came to an end with the Treaty of Lisbon of 1864 [5][6].
Can you visit A Picoña castle?
Only ruins and a rock-cut well remain on the hill of A Almena, between Randín and Vilar. The Concello has cleared and studied the site since 2016 [9].
What happened in Randín in 1889?
A fire burned almost the whole village on 20 November 1889; 120 of its 126 households lost their homes [10].
"Unha masacre na memoria. Un proxecto arqueolóxico documenta a tráxica destrución dunha aldea do Couto Mixto", Cultura Galega (Consello da Cultura Galega). http://culturagalega.gal/noticia.php?id=33395
"A Casa da Moura", Galicia Encantada (from F. López Cuevillas and X. Lourenzo, Vila de Calvos de Randín. Notas etnográficas e folklóricas, Seminario de Estudos Galegos, 1930). https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=17&id=612
O municipio ourensán de Calvos de Randín marcou este xoves 5 de novembro a temperatura máis baixa de todo o país, ao baixar ata os -9,1 °C ás 08:10 da mañá.
Esta xeadas históricas deixaron valores moi negativos en toda a comarca da Limia, superando incluso o frío rexistrado en zonas habitualmente xélidas como a Antártida, Laponia ou Siberia.
Temperaturas destacadas na Limia este xoves:
Calvos de Randín: -9,1 °C
Xinzo de Limia: entre -6,9 °C e -7,0 °C
Verín-Vilela: -6,3 °C
Baltar: -5,4 °C…
A comarca da Limia sufriu esta mañá temperaturas extremas baixo cero, deixando placas de xeo nas estradas e obrigando a extremar a precaución ao volante.
O rexistro máis frío da xornada produciuse en Calvos de Randín, onde o termómetro marcou -9,1 ºC ás 08:10 horas. O resto da comarca tamén rexistrou valores moi baixos ao amencer:
Xinzo de Limia: -6,9 ºC e -6,3 ºC ás 08:20 horas.
Baltar: -5,4 ºC ás 07:50 horas.
A presenza de xeo nas vías secundarias supón un perigo para os condutores.…
Calvos de Randín foi o lugar máis frío de Galicia este mércores, cunha temperatura de -4,7 graos ás 8:20 da mañá.
O frío foi máis intenso que o de ontem en varias localidades:
Verín: -3,8 graos.
Sarria: -2,9 graos.
O tempo vai cambiar cando cheguen as borrascas a partir do vénresga 6 de novembro, o que traerá chuvias, especialmente na zona oeste.
O Goberno central declarou a Calvos de Randín como zona gravemente afectada por unha emerxencia de protección civil, tras os incendios forestais sufridos entre o 13 de setembro e o 20 de outubro de 2026.
Esta decisión permite activar axudas estatais para compensar os danos causados por estes lumes. As persoas e entidades afectadas xa poden solicitar as axudas ante o Ministerio do Interior, sempre que poidan demostrar os danos sufridos.
As axudas e medidas dispoñibles inclúen:
Axudas…
O Goberno central declarou a Calvos de Randín e Quiroga como zonas gravemente afectadas por emerxencias de protección civil tras os incendios que sufriron estes municipios.
Esta decisión, tomada polo Consello de Ministros este martes, é o paso necesario para que os veciños e as institucións poidan recibir axudas económicas que compensen os danos causados polos lumes.
Puntos clave da medida:
Que significa: O Estado recoñece oficialmente que os concellos sufriron danos importantes e activa…
A Deputación de Ourense iniciará a finais de outubro os traballos de recuperación arqueolóxica no castelo medieval da Picoña, situado en Calvos de Randín.
A intervención, que realizará a empresa Breogán Arqueoloxía en terreos da Comunidade de Montes de Randín e Vilar, busca coñecer mellor esta fortificación do século XII e evitar que se deteriore máis.
Os traballos principais serán:
Excavacións: Centradas na parte noroeste da muralla e en zonas do interior.
Estudo de materiais: Limpeza e…
A Deputación de Ourense empezará a finais deste mes de outubro novos traballos no Castelo da Picoña (Calvos de Randín) para estudar esta fortificación do século XII e preparala para o turismo.
A empresa Breogán Arqueoloxía encargarase de escavar a muralla noroeste e a zona interior do castelo. Para documentar os achados, usarán drones e realizarán traballos de reconstrución para que as partes visibles do castelo queden máis consolidadas.
O obxectivo principal é transformar o xacemento nun…
A Deputación de Ourense iniciará a finais de outubro novos traballos arqueolóxicos no Castelo da Picoña, en Calvos de Randín, para descubrir máis sobre este castelo do século XII e mellorar a súa conservación.
A empresa Breogán Arqueoloxía encargaráse de:
Escavar a muralla noroeste e diversas zonas do interior do castelo.
Usar drones para facer mapas moi detallados mediante fotos (fotogrametría).
Reforzar as partes do castelo que xa están visíveis para que non se estropeen.
O obxectivo é…
O concelleiro Antonio Valencia denuncia que o goberno local de Calvos de Randín paralizou os plenos ordinarios dende o pasado 10 de decembro de 2025.
Segundo o edil, esta situación impide que a oposición poida exercer o seu labor con normalidade. Os puntos clave da denuncia son:
Falta de plenos ordinarios: Non se celebran dende hai nove meses.
Uso de plenos urxentes: O goberno utiliza esta vía para aprobar asuntos sen deixar tempo para consultar a documentación.
Bloqueo á oposición: Sen…
O artesán Paco Rodríguez, coñecido como Paco do Toxal, elaborou unha nova coroza para o Museo da Limia para substituír unha peza antiga da colección que se estragara co paso do tempo.
A coroza é unha prenda tradicional galega feita de xuncos, deseñada antano para protexer da choiva e do frío no campo. O traballo de Paco do Toxal destaca por varios aspectos:
Técnica tradicional: A peza segue o método clásico de dúas capas, funcionando como tellas para que a auga escorra e non cale cara ao…
Un lume queimou o pasado sábado 100 metros cadrados de monte no Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés, en Calvos de Randín. As lapas quedaron xa totalmente apagadas.
O incendio comezou ás 18:44 horas e deuse por extinguido ás 20:22 horas. Para controlar o lume, a Consellería do Medio Rural enviou o seguinte equipo:
Un axente forestal.
Unha brigada de bombeiros.
Unha motobomba (camión de bombeiros adaptado para o monte).
Desde a Xunta lembran que, se ves fume ou lume, podes avisar de…
Unha vez finalizado o incendio que se converteu no máis grande da provincia este ano coa queima de máis de 500 Hta., o concelleiro non adscrito Jose A. Valencia pon de manifesto na súa denuncia a situación na que se atopaban os camiños, pistas e estradas, así como fincas municipais que non estaban nas condicións que se require. Recordarlles tamen a Obriga e Competencia que teñen sobre a Xestión e limpeza das fincas particulares que estan dentro do perimetro de seguridade dos Nucleos Urbanos,…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Map of Calvos de Randín
