Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villages

Heritage and routes of Calvos de Randín: mills, ovens, churches and pazos

Inventory of the heritage of Calvos de Randín: 126 items from the official catalogue (churches, calvary crosses, mills, ovens, hórreos, springs, pazos and archaeological sites) by parish, plus routes and walks.

The cultural heritage catalogue of the Plan Básico Autonómico records 126 items in Calvos de Randín, taken from the municipal planning catalogues (PXOM) ^[1]. This page gathers those of popular, religious, archaeological and civil interest, arranged by parish, and adds the points that the collaborative map OpenStreetMap marks in each parish ^[2]. It is an inventory: for the history of the most important buildings, see the patrimonio da Limia pages and the page for Calvos de Randín.

Mills, ovens, hórreos and other vernacular architecture

Golpellás. Mámoa do Forno da Tagurra (Golpellás) ^[1]
Lobás. Muíño do río de Serois ^[1]
Randín. Forno de Randín; Hórreo en Randín; Muíño en Vilar (3); Muíños en Vilar ^[1]
Rioseco. Forno de Lumear (Lomear); Hórreo en Rioseco; Muíño de Rioseco ^[1]
Santiago de Rubiás. Forno de Rubiás; Forno de Santiago de Rubiás; Muíño en Rubiás ^[1]
Vila. Forno de Vila ^[1]

Churches, chapels, calvary crosses and petos de ánimas

Calvos. Cruceiro de Calvos; Igrexa de Calvos (Parroquial de Santiago); Peto de ánimas de Calvos ^[1]
Castelaus. Cruceiro de Castelaus 1; Cruceiro de Castelaus 2; Cruceiro de Castelaus 3; Cruceiro de Castelaus 4; Igrexa de Castelaus (Parroquial de San Martiño) ^[1]
Feás. Igrexa de Feás (Parroquial de San Miguel); Peto de ánimas de Feás ^[1]
Golpellás. Igrexa de Golpellás (Parroquial de San Xoán) ^[1]
Lobás. Capela de Pintás; Igrexa de Lobás (Parroquial de San Vicente) ^[1]
Randín. Capela da Virxe Miragosa de Paradela; Capela de San Vicente de Vilar; Capela de Santo Antonio (Randín); Cruceiro de Paradela; Cruceiro de Randín; Igrexa de Randín (Parroquial de San Xoán); Peto de ánimas de Vilar; Tres cruceiros en Vilariño ^[1]
Rioseco. Capela Lobás (Rioseco); Capela de Santa Cristina de Rioseco; Cruceiro de Padroso; Cruceiro de Rioseco; Ermida do Neno Xesús (Padroso); Igrexa de Rioseco (Parroquial de Santa Mariña) ^[1]
Santiago de Rubiás. Cruceiro de Rubiás; Igrexa de Santiago de Rubiás (Parroquial de Santiago); Peto de ánimas de Rubiás ^[1]
Vila. Cruceiro en Vila; Igrexa de Vila (Parroquial de Santa María) ^[1]

Springs, wash-houses and bridges

Calvos. Calzada no barrio de Nogueiras (Calvos); Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras (Calvos); Fonte no Eiri (Calvos); Lavadoiro cuberto de Calvos; Ponte nas aforas de Calvos ^[1]
Castelaus. Fonte e lavadoiro en Castelaus ^[1]
Feás. Fonte e lavadoiro en Feás ^[1]
Golpellás. Fonte e lavadoiro de Golpellás ^[1]
Lobás. Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Lavadoiro en Lobás ^[1]
Randín. Fonte de Randín; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; Ponte nas aforas de Randín ^[1]
Rioseco. Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear (Lomear); Fonte en Lumear 1 (Lomear); Fonte en Lumear 2 (Lomear); Lavadoiro de Lumear (Lomear) ^[1]
Santiago de Rubiás. Calzada en Rubiás; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Ponte en Rubiás 1; Ponte en Rubiás 2 ^[1]
Vila. Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2 ^[1]

Pazos, houses and buildings of interest

Calvos. Casa con patio no barrio das Nogueiras (Calvos); Casa con solaina en Calvos; Casa singular en Calvos; Pazo dos Tejada (Calvos) ^[1]
Lobás. Casa con patio en Pintás; Casa en Pintás; Casa reitoral de Lobás ^[1]
Randín. A Picoña/Outeiro da Almena/O Castelo (Vilar); Casa reitoral de Randín; Castelo da Picoña (restos) (Vilar); O Castro/O Crato/A Torre/O Castro de Rubiás (Paradela); Pazo de Randín ^[1]
Rioseco. Casa con patio en Lumear (Lomear) ^[1]
Santiago de Rubiás. Casa reitoral de Rubiás ^[1]

Hill-forts, mámoas and archaeological sites

Calvos. Castro de Penas Altas (Nogueiras); Mámoa da Moura 5 (Cerdedo); Mámoa do Outeiro das Moas 1 (Paradela); Mámoa do Outeiro das Moas 2 (Paradela) ^[1]
Castelaus. A Cidade/A Cidade de San Vitorio/O Coto (Castelaus); Mámoa do Viso 1 (Castelaus); Mámoa do Viso 2 (Castelaus); Mámoa do Viso 3 (Rosendo); Mámoa do Viso 4 (Rosendo) ^[1]
Golpellás. Mámoa do Marco 95 (Paradela); Mámoa do Monte Meau 1 (Golpellás); Mámoa do Monte Meau 2 (Golpellás) ^[1]
Lobás. Mámoa da Mota Grande 1 (Lobás); Mámoa da Mota Grande 2 (Lobás); Mámoa da Mota Grande 3 (Lobás); Mámoa da Mota Grande 4 (Lobás); Mámoa das Lamas 1 (Pintás); Mámoa das Lamas 2 (Pintás) ^[1]
Rioseco. Mámoa das Rebouziñas 1 (Padroso); Mámoa das Rebouziñas 2 (Padroso); Mámoa das Rebouziñas 3 (Padroso); Outeiro da Cerca/Os Castros (Lomear) ^[1]
Vila. Mámoa da Chamuscada 1 (Golpellás); Mámoa da Chamuscada 2 (Vila); Mámoa da Chamuscada 3 (Vila); Mámoa de Penouzes (Vila) ^[1]

Other catalogued items

Golpellás. Abrevadoiro en Golpellás; Os Pontos (Golpellás) ^[1]
Lobás. Abrevadoiro en Lobás ^[1]
Randín. Pontillón do Salas 2 (Rubiás) ^[1]
Santiago de Rubiás. Pontillón de Rubiás 1; Pontillón de Rubiás 2; Pontillón do Salas 1 (Rubiás); Pontillón do Salas 3 (Rubiás) ^[1]

Other points on the collaborative map

OpenStreetMap, a map built by volunteers, marks these places of interest in the area. The data may be incomplete or out of date, and unnamed points are not listed individually ^[2].

Calvos. Mill: Muíño das Texadas, Muíño de Baixo, Muíño do Silvino; Pazo: Pazo das Texadas, Pazo de Calvos; Peto: Peto de Ánimas de Calvos ^[2]
Castelaus. Historic building: 2 unnamed; Viewpoint: 2 unnamed; Archaeological site: Castro A Cidade, O Castelo ^[2]
Feás. Peto: O Peto ^[2]
Golpellás. Historic building: 1 unnamed; Mill: Muíño da Gorgoza, Muíño da Pontiña; Archaeological site: Mámoa do Monte Meau ^[2]
Lobás. Historic building: 2 unnamed; Mill: O Muíño; Archaeological site: Mámoas das Lamas, Mámoas de Suvalados ^[2]
Randín. Castle: Castelo da Picoña; Historic building: Forno da Aldea; Viewpoint: 2 unnamed; Monument: Placa do Accidente Aéreo RAF 22/02/1944; Mill: A Aceña do Grilo, Muíño Vello do Coto, Muíño da Barxela, Muíño da Lama, Muíño da Veiga, Muíño de Barxa, Muíño de Riba, Muíño de Santa María, Muíño do Coto, Muíño do Cubo, Muíño do José da Ana, Muíño do Nóvoa, Muíño do Rebumba; Peto: O Oratorio; Archaeological site: Aldea de Pena, Castro de Rubiás, Mámoas do Outeiro das Moas; Recreation area: 1 unnamed ^[2]
Rioseco. Tower: 1 unnamed; Archaeological site: Mámoas das Rebouciñas ^[2]
Santiago de Rubiás. Historic building: A Casa do Boi, Antigo Forno Comunal de Rubiás, Casa do Derradeiro Xuíz do Couto Mixto, Escola de Rubiás; Viewpoint: Miradoiro do Outeiro; Monument: Delfín Modesto Brandón, Milladoiro das Palabras, Na memoria Histórica do Couto Mixto; Mill: Muíño Folón, Muíño da Coutada, Muíño da Foz, Muíño da Ponte, Muíño do Agapito, Muíño do Campo, Muíño do Urbano, Muíño do Xugal, O Muíño Novo; Artwork: Delfín Modesto Brandón; Recreation area: 1 unnamed ^[2]
Vila. Historic building: O Forno da Aldea; Archaeological site: Mámoa de Penouzos ^[2]

Routes and walks

Páxinas Galegas records three footpaths in the municipality ^[4]:

Camiño Privilexiado: a route of about 8.4 km running from Santiago de Rubiás to Tourém, already in Portugal, along the old neutral road of the Couto Mixto ^[4].
Castelo da Picoña: a walk of a little over 1 km from Randín to the castle of A Picoña ^[4].
Carballeiras de Castelaus: a circular route of about 9.3 km that links with a wooden walkway near the Fírbeda waterfalls, in Porqueira ^[4].

Turismo de Galicia also proposes two birdwatching itineraries on foot or by bicycle ^[3]:

Couto Mixto: low difficulty, 3 to 4 hours on foot and 2 to 3 by bicycle, from San Martiño dos Peros to Santiago de Rubiás, Santiago de Rubiás and O Vilar; best in spring and late summer ^[3].
Brañas de Golpellás: 2 to 3 hours, low difficulty. It leaves from Pintás and follows an earth track north-west to Golpellás, with wetlands (lamas), a viewpoint over the Lobás valley and the Golpellás crossroads ^[3].

As a viewpoint, the same guide highlights Monte Aguioncha (1,239 m), on the Feás peak, with wide views; the Aldea da Pena, medieval and vanished in the 16th century, whose ruins have a waymarked route from the castle of A Picoña; and the Fervenza de Vilariño, beside the road ^[4].