Domingo, 8 de novembro Xinzo 11° Guardia: FARMACIA OLIVERA CORTIÑAS, C. B.
Concello de A Limia

Vilar de Santos

El concello más pequeño de A Limia, entre la llanura y el monte de Allariz: cuna de la arracada castreña de oro, sede del Museo da Limia y de la aldea recuperada de Saa, dentro de la Reserva de la Biosfera Área de Allariz.

Vilar de Santos es el concello (municipio) más pequeño de la comarca de A Limia, en la provincia de Ourense, a caballo entre el macizo de Allariz y la llanura [7]. En su territorio apareció en 1924 la arracada de Vilar de Santos, una de las mejores piezas de la orfebrería castreña, y aquí está el Museo da Limia, en la vieja casa rectoral [4][10].

Datos del concello

Dato Valor Año y fuente
Población 784 habitantes 1/1/2025, INE [1]
Superficie 20,7 km² Wikidata [2]
Densidad 37,9 hab./km² cálculo sobre INE 2025 [1][2]
Altitud de la capital 632 m Wikidata [2]
Parroquias 2 Nomenclátor de Galicia [3]
Entidades de población 14 Nomenclátor de Galicia [3]
Gentilicio vilasantés, vilasantesa Universidade de Vigo [19]
Código INE 32090 INE [1]

En 2003 tenía 1.001 habitantes; en 2016, 858, y en 2025, 784 [4][1]. Después de Xinzo, es el concello más densamente poblado de A Limia [1][2].

Territorio

Vilar de Santos forma parte, junto con Allariz, Rairiz de Veiga y A Bola, de la Reserva de la Biosfera Área de Allariz, declarada por la UNESCO en 2005: una depresión recorrida por el Limia, rodeada de montes, con vegas incluidas en la Red Natura 2000 y vacas de raza limiá en lo alto del monte Penamá [7][4]. Lo atraviesa la carretera OU-531, de Xinzo a Celanova [4].

Historia

Castros y la arracada

Hay restos de mámoas (túmulos megalíticos) y castros (poblados fortificados de la Edad del Hierro) en Laioso, O Mosqueiro, Vilar de Santos y Saa, y topónimos como Pedra da Anta, Penedo da Moura o A Cidá [5][4]. El castro de Saa, en un otero sobre la antigua laguna, estaba defendido por una muralla de mampostería y un foso de unos cuatro metros; en el interior aparecieron construcciones, un fragmento de molino circular y cerámica de pastas negras [6].

En 1924, en el paraje de Albariño, a orillas de la Lagoa de Antela, Benito Saburido cavaba una zanja de dos metros para desaguar una finca cuando encontró la arracada: un pendiente de oro de 8,4 centímetros y 18 gramos, decorado con cinco campánulas y figuras de aves acuáticas, una de ellas con un racimo en el pico [10][8]. El oro, con impurezas de estaño, procede de yacimientos de aluvión [8]. Florentino López Cuevillas la estudió en 1927, cuando la tenía el párroco, Marcelino Freiría, que la vendió al Museo Arqueológico Provincial de Ourense en 1979 [10][9]. Hoy es el emblema del concello [10].

Romanos y Edad Media

La Vía Nova, de Braga a Astorga, cruzaba el sur del concello, y en Parada de Outeiro hubo una importante villa romana [5][4]. Las iglesias de Vilar de Santos y de Parada de Outeiro conservan arquitectura románica, y un camino medieval unía Parada con A Regueira [5][4].

Antiguo Régimen

El territorio dependía de la jurisdicción de Sandiás. Vilar de Santos, Saa y As Casas da Veiga eran de la Encomienda de la Orden de Santiago, donde parece que hubo un hospital de peregrinos; Parada era del marqués de Malpica, y Laioso de los Ozores y Sotomayor [5]. El concello se constituyó en 1836 con la unión de las parroquias de Vilar de Santos y Parada de Outeiro [5].

El siglo XX

Durante la Segunda República el concello tenía cuatro escuelas y una biblioteca [5]. En diciembre de 1948 un grupo de guerrilleros se alojó en Parada de Outeiro y en Toxediño, y hubo un tiroteo con la Guardia Civil [15]. La desecación de la Lagoa de Antela, en los años cincuenta y sesenta, causó un fuerte impacto económico y social y aumentó la emigración [5]. Desde los años setenta el concello apostó por la cultura local: en 1992 abrió el Museo da Limia, en 1998 se creó el parque empresarial de Santa Marta y se recuperó la aldea de Saa para el turismo [4][5].

Patrimonio destacado

  • Museo da Limia, abierto en 1992 en la antigua casa rectoral de Vilar de Santos [4][18].
  • Aldea de Saa, recuperada para el turismo, con su castro [5][6][17].
  • Iglesias románicas de San Xoán de Vilar de Santos y Santa María de Parada de Outeiro [4][18].
  • Pazos de Outeiro y de A Señorita, casa rectoral de Parada de Outeiro y capillas de San Xoán, en Laioso, y de Santa Marta, en Castelaus [18].
  • Muíños (molinos) de O Folón, en Toxediño, y de As Súas Aidas, en Outeiro; hórreos (graneros tradicionales), fuentes y lavaderos de Laioso [18].

El catálogo de patrimonio recoge 73 bienes en el concello [18].

Fiestas

  • Festas das Neves, patronales de Vilar de Santos, el primer fin de semana de agosto; en 2026 fueron del 7 al 9 [11].
  • Romaría (romería tradicional) de San Xoán en la aldea de Saa, con una cena al aire libre y queimada [12].
  • San Bieito Preto, patrón de Parada de Outeiro, con una imagen oscura muy venerada y procesión [13].
  • Festa da Arracada, creada en diciembre de 2024 para celebrar el centenario del hallazgo, con gincana, teatro y comida en la aldea de Saa [14].

Más fechas en Fiestas de A Limia mes a mes.

Leyendas

  • A Mariquiña y la moura del monte de As Cantariñas, en Laioso (la moura es un ser mítico femenino que guarda tesoros): una moura le llenaba el pañuelo de monedas de oro a una muchacha a cambio de su silencio; cuando la muchacha se lo contó a su madre, desapareció, y una voz dijo: «a Mariquiña por lengoreteira, está na miña barriga con pan e manteiga» («a Mariquiña, por chismosa, está en mi barriga con pan y mantequilla»). Para los vecinos es la leyenda más famosa del concello [16][17].
  • Santa Marta y la serpiente de Castelaus: la santa libró al lugar de una gran serpiente, y por eso tiene capilla en su honor [16].
  • La culebra del clavel de una fuente de Laioso, que se volvería moza si alguien le quitase el clavel antes de las doce [16].

Ver Leyendas de A Limia.

Parroquias

El concello tiene 2 parroquias (unidades territoriales y eclesiásticas) [3]:

Parada de Outeiro · Vilar de Santos

Más sobre A Limia

Preguntas frecuentes

¿Cuántos habitantes tiene Vilar de Santos?

Según el Padrón del INE a 1 de enero de 2025, 784 habitantes [1].

¿Dónde se puede ver la arracada de Vilar de Santos?

El original está en el Museo Arqueológico Provincial de Ourense, que la compró en 1979 [10][9].

¿Qué es la aldea de Saa?

Una aldea que el Concello recuperó para el turismo y la educación ambiental, con el castro de Saa al lado [5][6].

¿Cuándo son las fiestas de As Neves?

El primer fin de semana de agosto [11].

Fuentes

  1. INE, Padrón municipal. Cifras oficiales de población (tabla 2885), 2016–2025. https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2885
  2. Wikidata, «Vilar de Santos» (Q1643617). https://www.wikidata.org/wiki/Q1643617 (CC0)
  3. Xunta de Galicia / RAG, Nomenclátor de Galicia – Galicia Nomeada. https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio
  4. «Vilar de Santos», Galipedia (en gallego). https://gl.wikipedia.org/wiki/Vilar_de_Santos (CC BY-SA 4.0)
  5. Concello de Vilar de Santos, «Historia de Vilar de Santos». https://vilardesantos.gal/historia/
  6. Concello de Vilar de Santos, «Castro de Saa». https://vilardesantos.gal/castro-de-saa/
  7. Concello de Vilar de Santos, «A Reserva da Biosfera "Área de Allariz"». https://vilardesantos.gal/reserva-biosfera/
  8. «Arracada de Vilar de Santos», Galipedia (en gallego). https://gl.wikipedia.org/wiki/Arracada_de_Vilar_de_Santos (CC BY-SA 4.0)
  9. Xosé Rodríguez González, Peza do mes, mayo 2004, Museo Arqueológico Provincial de Ourense. https://musarqourense.xunta.gal/sites/default/files/doc/peza_mes/2004/5/pm_2004_05_gal96.pdf
  10. «A arracada de Vilar de Santos, unha espectacular xoia de ourivería castrexa e emblema municipal», Vía Lethes, 18/12/2024. https://vialethes.es/arracada-vilar-de-santos-espectacular-xoia-ouriveria-castrexa
  11. Concello de Vilar de Santos, «Festas das Neves Vilar de Santos», 06/08/2026. https://vilardesantos.gal/festas-das-neves-vilar-de-santos/
  12. Concello de Vilar de Santos, «Romaría de San Xoán na Aldea de Saa». https://vilardesantos.gal/romaria-de-san-xoan-na-aldea-de-saa/
  13. Concello de Vilar de Santos, «Festas na honra a San Bieito Preto (Parada de Outeiro)». https://vilardesantos.gal/festas-na-honra-a-san-bieito-preto-parada-de-outeiro/
  14. Concello de Vilar de Santos, «Festa da Arracada – Ano I», 09/12/2024. https://vilardesantos.gal/festa-da-arracada-ano-i/
  15. «Enfrontamentos da Garda Civil coa guerrilla en Toxediño e Parada de Outeiro», historiadexinzo.wordpress.com, 01/02/2019. https://historiadexinzo.wordpress.com/2019/02/01/enfrontamentos-da-garda-civil-coa-guerrilla-en-toxedino-e-parada-de-outeiro/
  16. Rafael José Adalid Rodríguez, «Contos, lendas e mitos da auga na Limia e pequenas achegas», Revista Galicia Encantada 16, 2020, pp. 7–8. https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=11&id=2886
  17. Fronteira Esquecida, «Aldea de Sáa». https://fronteiraesquecida.eu/gl/fichas/aldea-de-saa-2/
  18. Xunta de Galicia, Catálogo de patrimonio cultural del Plan Básico Autonómico. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
  19. Universidade de Vigo, Xentilicios de Galicia. https://www.uvigo.gal/sites/uvigo.gal/files/contents/paragraph-file/2018-10/Xentilicios_0.pdf

Parroquias de Vilar de Santos

2 parroquias

Últimas noticias de Vilar de Santos

Mércores, 4 de novembro

Diario do Limia · 4 nov. Vilar de Santos

Un home resulta ferido tras ser atropelado nun paso de peóns en Vilar de Santos

Un home de avanzada idade sufriu un atropelo este mércores, 4 de novembro, ao redor das 17:30 horas, nas inmediacións do Museo da Limia. O accidente ocorreu cando a vítima cruzaba polo paso de peóns situado fronte ao centro cultural. O vehículo implicado é un turismo con matrícula francesa. O home estaba consciente tras o impacto, aínda que sufriu lesións de consideración, entre elas: Posible fractura nunha perna. Un golpe na cabeza. Aínda que se baralla que o deslumbramento polo sol…

Diario do Limia · 4 nov. Vilar de Santos

Un home resulta ferido tras ser atropelado nun paso de peóns en Vilar de Santos

Un home de idade avanzada foi atropelado este mércores, 4 de novembro, na contorna da Casa do Concello de Vilar de Santos. O suceso ocorreu arredor das 17:30 horas. A vítima estaba consciente no momento da asistencia, pero sufriu lesións de consideración. Os servizos de emerxencia están a avaliar as seguintes feridas: Unha posible fractura nunha perna. Un golpe na cabeza. O vehículo implicado é un turismo Mercedes con matrícula francesa. As autoridades están a investigar as causas do…

Martes, 3 de novembro

Concello de Vilar de Santos · 3 nov. Vilar de Santos

A Lenda de Saa: así vivimos o Samaín 2026

O pasado 31 de outubro celebramos unha noite de Samaín moi especial coa actividade A Lenda de Saa, na que as persoas participantes puideron gozar dun percorrido cheo de misterio e sorpresas. Dende o Concello de Vilar de Santos queremos agradecer a participación de todas as persoas asistentes e, especialmente, a colaboración desinteresada daquelas que […]

Domingo, 1 de novembro

Sábado, 31 de outubro

La Región · 31 out. Vilar de Santos

Vilar de Santos recupera o Samaín tradicional coa representación de "A lenda de Saá"

A aldea de Saá, en Vilar de Santos, celebrou o Samaín cunha representación teatral da súa propia lenda local protagonizada polos seus veciños. A iniciativa buscaba recuperar o espírito máis ancestral desta festividade, combinando historia, identidade e misterio. Os habitantes da localidade foron os encargados de organizar a posta en escena, logrando unha recreación que destacou polo seu realismo e a súa ambientación terrorífica para mergullar aos asistentes na tradición.

La Región · 31 out. Vilar de Santos

Vilar de Santos e Allariz reciben 121.600 euros para mellorar a recollida de lixo

Os concellos de Vilar de Santos e Allariz recibiron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta para modernizar a xestión dos seus residuos ao longo do 2026. Este investimento, cofinanciado nun 60 % pola Unión Europea, servirá para mellorar a limpeza e a sostibilidade na zona mediante as seguintes accións: Compra dun camión novo: Estará destinado en exclusiva a recoller biorresiduos (restos orgánicos). Nova ruta de recollida: Facilitará o transporte do lixo orgánico ata as plantas onde se…

Venres, 30 de outubro

Dende A Limia · 30 out. Vilar de Santos

Allariz e Vilar de Santos terán un novo camión para recollida de lixo orgánico

Os concellos de Allariz e Vilar de Santos recibirán unha axuda de 121.638 euros da Xunta para mercar un vehículo especializado na recollida de biorresiduos. O obxectivo é mellorar a separación do lixo doméstico e facilitar o seu tratamento posterior. Esta compra, que se executará ao longo do ano 2026, permitirá: Crear unha ruta específica para recoller só os residuos orgánicos (restos de comida). Garantir o seguimento dos residuos ata que chegan á planta de tratamento. Cumprir coas…

Diario do Limia · 30 out. Vilar de Santos

Vilar de Santos e Allariz recibirán máis de 120.000 euros para mellorar a recollida de lixo orgánico

Os concellos de Vilar de Santos e Allariz obtiveron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta de Galicia para modernizar a xestión dos residuos municipais. O obxectivo principal é mellorar o tratamento do lixo orgánico (biorresiduos) ao longo deste ano 2026. A subvención, financiada nun 60 % pola Unión Europea, destinarase a: Mercar un vehículo específico para a recollida selectiva de residuos orgánicos. Crear unha nova ruta de recollida dedicada exclusivamente a este tipo de lixo. Levar o…

Mércores, 28 de outubro

Concello de Vilar de Santos · 28 out. Vilar de Santos

Todo o que necesitas saber para participar en A Lenda de Saa

O Concello de Vilar de Santos organiza A Lenda de Saa. Os asistentes deben presentarse puntuais na praza do Concello para comezar a actividade e seguir as normas de seguridade marcadas pola organización. Para garantir que todo saia ben, debes ter en conta estas instrucións: Puntualidade: chega á hora que teñas asignada na túa quenda á praza do Concello. Acompañantes: os menores de 14 anos deben ir sempre cun adulto. Grupos: é obrigatorio ir sempre xunto ao resto do grupo e seguir en todo…

Martes, 27 de outubro

Concello de Vilar de Santos · 27 out. Vilar de Santos

Programa de Garantía Xuvenil 2026

Subvencións destinadas á contratación de persoas mozas inscritas no Sistema Nacional de GarantÍa Xuvenil, no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia, a través da colaboración con entidade locais. Esta axuda esta cofinanciada pola Unión Europea no marco do Programa FSE+Galicia 2021-2027 dentro do obxectivo político 4 “Unha Europa máis social e inclusiva, por medio da […]

Diario do Limia · 27 out. Vilar de Santos

Vilar de Santos celebra o Samaín coa ruta "A Lenda de Saa"

O Concello de Vilar de Santos organiza o próximo 31 de outubro "A Lenda de Saa", unha actividade especial polo Samaín que require inscrición previa para organizar os grupos. As saídas realizaranse desde a praza do Concello, cunha frecuencia de 45 minutos entre cada grupo. As normas para participar son as seguintes: Inicio: ás 18:30 horas. Grupos: máximo de 30 persoas. Inscrición: cómpre cubrir un formulario en liña indicando o número de asistentes e o horario preferido. A asignación final…

Luns, 26 de outubro

Concello de Vilar de Santos · 26 out. Vilar de Santos

A Lenda de Saa: escolle a túa quenda de participación

Co obxectivo de facilitar a organización de A Lenda de Saa, habilitouse un formulario para que as persoas participantes poidan escoller o horario no que prefiren realizar o percorrido. A actividade comezará ás 18:30 h na praza do Concello. As saídas realizaranse cada 45 minutos, cun máximo de 30 persoas por grupo, nos seguintes horarios: […]


Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17


Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Vilar de Santos

© colaboradores de OpenStreetMap

PNFPB Install PWA using share icon

For IOS and IPAD browsers, Install PWA using add to home screen in ios safari browser or add to dock option in macos safari browser