
Rairiz de Veiga
Concello del norte de A Limia donde aún se ve cómo era el paisaje de la Lagoa de Antela: las vegas inundables de A Saínza, Ordes y Congostro, la Carballa da Rocha y la romería de moros y cristianos de A Saínza.
Rairiz de Veiga es un concello (municipio) del norte de la comarca de A Limia, en la provincia de Ourense, entre la llanura y los montes que la cierran por el oeste. Ocupa parte de las tierras que antes anegaba la Lagoa de Antela, y sus vegas son de las pocas de A Limia que aún conservan aquel paisaje. Aquí se celebra la Romaría da Saínza, con su batalla de moros y cristianos, y crece la Carballa da Rocha, el roble más alto de España [4][6][11].
Datos del concello
| Dato | Valor | Año y fuente |
|---|---|---|
| Población | 1.154 habitantes | 1/1/2025, INE [1] |
| Superficie | 72,1 km² | Wikidata [2] |
| Densidad | 16,0 hab./km² | cálculo sobre INE 2025 [1][2] |
| Altitud de la capital | 622 m | Wikidata [2] |
| Parroquias | 8 | Nomenclátor de Galicia [3] |
| Entidades de población | 58 | Nomenclátor de Galicia [3] |
| Gentilicio | rairizao, rairizá | Universidade de Vigo [17] |
| Código INE | 32067 | INE [1] |
La población bajó de 1.767 habitantes en 2003 a 1.394 en 2016 y a 1.154 en 2025 [4][1].
Territorio y naturaleza
El concello se sitúa en la Alta Limia, entre los 600 y los 1.000 m de altitud [4]. Las vegas de A Saínza, Ordes y Congostro forman una vaguada de drenaje lento, de unas 1.500 hectáreas, que se inunda en las estaciones de lluvia. Son uno de los pocos lugares de A Limia que conservan el paisaje de los tiempos de la lagoa (laguna), con robledales, anfibios, aves y flora lacustre [6]. Están incluidas en la Red Natura 2000, dentro de la zona especial de conservación de la Veiga de Ponteliñares, y son zona núcleo de la Reserva de la Biosfera Área de Allariz [4][6]. Ver Lagoa de Antela.
En el prado de A Rocha, en A Saínza de Abaixo, junto al Limia, está la Carballa da Rocha, declarada monumento natural y árbol singular el 1 de marzo de 2007 [10]. Mide unos 33 metros de alto y su tronco, de unos 6 metros de perímetro, se divide en dos ramas a unos 7 metros del suelo; cuando la podaron en los años cincuenta, dos hombres trabajaron dos días y sacaron más de veinte carros de leña [11].
Historia
De los palafitos a la Vía Nova
En la Veiga se encontraron restos de palafitos, viviendas de madera y barro, de planta circular, levantadas junto al agua [5]. De época castreña es el yacimiento de Monte Albán, en Sabariz, que excavaron Florentino López Cuevillas y Vicente Risco y donde apareció un ajuar de cerámica campaniforme [5][4]. La Vía Nova o Vía XVIII, que unía Braga y Astorga, cruzaba el Limia en la Ponte Pedriña y entraba en la depresión de Antela por tierras del actual concello; el catálogo de patrimonio recoge la Ponte Catuxa como resto de la vía y un ara romana en Rairiz [5][16].
Ordes, 1061
Entre los documentos del monasterio de Celanova, guardados en el Archivo Histórico Nacional, hay uno de 1061 por el que dos hombres, Pedro Díaz y Muño Vandilaz, se comprometían, con la bendición del cura de Santa María de Ordes, a vivir juntos «como buenos amigos, con fe y verdad», compartiendo casa, comida y bienes para siempre. Carlos Callón, que lo dio a conocer en 2011, lo interpreta como la primera unión entre dos hombres documentada en España. La Iglesia medieval conocía estos pactos como adelfopoiesis o hermandad jurada, y su interpretación sigue en debate [12].
Señoríos y concello
En la Edad Media hubo en Congostro la torre de Celme, de la que ya no quedan restos a la vista; el catálogo recoge el lugar como A Muralla Grande o Castelo de Celme [5][16]. De Celme era Álvaro de Oca y Zúñiga, catedrático en Salamanca, regente del Consejo de Navarra y virrey interino en 1634, que murió en Pamplona en 1638 [15]. En el Antiguo Régimen la justicia correspondía al conde de Monterrei, señor de seis parroquias, y al conde de Moctezuma, que tenía Congostro y Ordes [5]. El concello se constituyó a mediados del siglo XIX [5]. A Pereira llegó a ser su capital, y allí se celebraba una feria mensual [7].
Patrimonio destacado
- Iglesia románica de Santo André de Guillamil, la única románica del concello, con su calvario y viacrucis [4][5][16].
- Iglesias de Lampaza y de Rairiz de Veiga, del siglo XVIII, con portada renacentista, y las barrocas de Candás, Congostro, Ordes y Sabariz [5].
- Pazo de Santa María de Ordes, con casas blasonadas y capilla [5].
- Petroglifos de As Mouchas, O Corvo y Monte Calvo, en Guillamil, y el bajorrelieve de Filgueiras [16].
- Congostro, aldea restaurada con una era de canastros (hórreos), punto de salida de la ruta de los molinos de San Miguel, que pasa por la aldea de San Miguel y por su castro (poblado fortificado de la Edad del Hierro) [9][16].
- Capilla de la Virxe da Mercede, en A Saínza, centro de la romería [16].
El catálogo de patrimonio recoge 210 bienes en el concello [16].
Fiestas y ferias
- Romaría (romería tradicional) da Saínza, el domingo más próximo al 24 de septiembre, fiesta de la Virgen de la Merced. Fiesta de Interés Turístico de Galicia; desde 1840 incluye el combate de moros y cristianos, que termina con la quema del castillo [8][13]. Ver Romaría da Saínza.
- San Xoán, 24 de junio, fiesta local [7].
- Feria de A Saínza, el día 23 de cada mes, en el campo de la feria [7].
- Feria etnográfica de A Pereira, el primer domingo de agosto, recuperada por el Concello en 1995, con pulpo, herradores y lectura de poemas de Antón Tovar [7].
Más fechas en Fiestas de A Limia mes a mes.
Personajes
- Antón Tovar (A Pereira, 1921 – Ourense, 2004), poeta de la promoción de enlace, autor de Arredores (1962) y Calados esconxuros, miembro correspondiente de la Real Academia Galega [14][7].
- Álvaro de Oca y Zúñiga (Celme, siglo XVI – Pamplona, 1638), jurista y virrey interino de Navarra [15].
Parroquias
El concello tiene 8 parroquias (unidades territoriales y eclesiásticas) [3]:
Candás · Congostro · Guillamil · Lampaza · Ordes · Rairiz de Veiga · Sabariz · Zapeaus
Más sobre A Limia
Preguntas frecuentes
¿Cuántos habitantes tiene Rairiz de Veiga?
Según el Padrón del INE a 1 de enero de 2025, 1.154 habitantes [1].
¿Cuándo es la Romaría da Saínza?
El domingo más próximo al 24 de septiembre, día de la Virgen de la Merced [8].
¿Dónde está la Carballa da Rocha?
En A Saínza de Abaixo, junto al río Limia, en un prado cerca del campo de la romería [10][11].
¿Qué queda de la Lagoa de Antela en Rairiz?
Las vegas de A Saínza, Ordes y Congostro, que se inundan en invierno y conservan el paisaje y la fauna de la antigua laguna [6].
¿Cuándo es la feria de A Saínza?
El día 23 de cada mes [7].
Fuentes
- INE, Padrón municipal. Cifras oficiales de población (tabla 2885), 2016–2025. https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2885
- Wikidata, «Rairiz de Veiga» (Q542228). https://www.wikidata.org/wiki/Q542228 (CC0)
- Xunta de Galicia / RAG, Nomenclátor de Galicia – Galicia Nomeada. https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio
- «Rairiz de Veiga», Galipedia (en gallego). https://gl.wikipedia.org/wiki/Rairiz_de_Veiga (CC BY-SA 4.0)
- Concello de Rairiz de Veiga, «Historia». https://rairizdeveiga.es/gl/concello/historia
- Concello de Rairiz de Veiga, «As Veigas». https://rairizdeveiga.es/gl/concello/reserva-Biosfera
- Concello de Rairiz de Veiga, «Feiras e festas». https://rairizdeveiga.es/gl/feiras-festas
- Concello de Rairiz de Veiga, «Romaría da Saínza». https://rairizdeveiga.es/gl/feiras-festas/romaria-da-sainza
- Concello de Rairiz de Veiga, «Turismo». https://rairizdeveiga.es/turismo
- «Carballa da Rocha», Galipedia (en gallego). https://gl.wikipedia.org/wiki/Carballa_da_Rocha (CC BY-SA 4.0)
- Alexander de los Ríos Conde, «A Carballa da Rocha: el roble más alto de España», Vía Lethes, 02/04/2017. https://vialethes.es/carballa-rocha-roble-mas-alto
- Alexander de los Ríos Conde, «La primera unión homosexual de la Historia de España en Rairiz de Veiga, Ourense (siglo XI)», Vía Lethes, 28/06/2017. https://vialethes.es/primera-union-homosexual-historia-espana
- Fronteira Esquecida, «Romaría da Saínza». https://fronteiraesquecida.eu/en/fichas/romaria-da-sainza-pilgrimage-to-a-sainza/
- «Antón Tovar», Galipedia (en gallego). https://gl.wikipedia.org/wiki/Antón_Tovar (CC BY-SA 4.0)
- María Dolores Martínez Arce, «Álvaro de Oca y Zúñiga», reproducido en historiadexinzo.wordpress.com, 14/03/2023. https://historiadexinzo.wordpress.com/2023/03/14/alvaro-de-oca-y-zuniga-celme-rairiz-de-veiga-ourense-s-xvi-pamplona-navarra-08-01-1638-catedratico-de-la-universidad-de-salamanca-dean-de-zamora-corregidor-de-villena-ch/
- Xunta de Galicia, Catálogo de patrimonio cultural del Plan Básico Autonómico (PXOM de Rairiz de Veiga). https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
- Universidade de Vigo, Xentilicios de Galicia. https://www.uvigo.gal/sites/uvigo.gal/files/contents/paragraph-file/2018-10/Xentilicios_0.pdf
Últimas noticias de Rairiz de Veiga
Mércores, 4 de novembro
Camilo Fernández é o novo alcalde de Rairiz tras prosperar a moción de censura
Camilo Fernández foi elixido hoxe novo alcalde de Rairiz de Veiga tras prosperar a moción de censura presentada contra a rexedora saínte. O pleno estivo marcado pola tensión e as protestas dos veciños que se concentraron ante o consistorio. A sesión comezou con máis de 20 minutos de atraso debido a discusións legais. A alcaldesa saínte consideraba que a convocatoria era irregular xa que dous concelleiros do PSOE non acudiron á cita, mentres que os cinco edís asinantes da moción —exmembros do…
El PSOE llevará a los tribunales la moción de censura de Rairiz por la ausencia de dos ediles | NOTICIAS XINZO
La moción de censura presentada contra el Gobierno municipal de Rairiz de Veiga salió adelante este miércoles y puso fin a los once años de mandato de la alcaldesa socialista, Asunción Morgade Rúa. La sesión plenaria estuvo marcada por la controversia sobre la notificación de la convocatoria a dos concejales del PSdeG-PSOE, que no participaron en el pleno. La formación socialista anunció que llevará el caso a los tribunales al considerar que se vulneraron los derechos fundamentales de ambos…
O PSdeG-PSOE denunciará nos xulgados a vulneración dos dereitos dos concelleiros socialistas de Rairiz tras un pleno «Esperpéntico» no que prosperou a moción de censura
O PSdeG-PSOE de Ourense denuncia o “esperpento institucional” vivido hoxe no concello de Rairiz de Veiga, onde prosperou a moción de censura contra a alcaldesa socialista, Asunción Morgade Rúa, nun pleno marcado polas irregularidades na notificación da convocatoria a dous concelleiros socialistas, que non puideron participar na sesión. As e os socialistas anuncian que, a través da propia Asunción Morgade e dos concelleiros do grupo municipal do PSdeG-PSOE, levarán esta situación aos xulgados ao…
Rairiz de Veiga aproba a moción de censura contra Asunción Morgade e abre unha nova etapa política no Concello | NOTICIAS A LIMIA
O Concello de Rairiz de Veiga viviu este mércores, 4 de novembro, un pleno marcado pola tensión e a incerteza política no que finalmente saíu adiante a moción de censura presentada contra a alcaldesa, Asunción Morgade, do Partido Socialista. A votación rematou con cinco votos favorables á moción de censura e dous en contra, polo que a iniciativa quedou aprobada e abre a porta a un cambio no goberno municipal, coa proposta de Camilo Fernández Freire, concelleiro do Partido Popular, como novo…
O xulgado permite que hoxe se celebre a moción de censura en Rairiz de Veiga
A moción de censura contra a alcaldesa de Rairiz de Veiga, Asunción Morgade, seguirá adiante. O xulgado de Ourense rexeitou suspender o pleno extraordinario, polo que a votación manterase hoxe ás 12:00 horas. A xuíza desestimou a petición da actual rexedora, que tentaba frear a moción alegando problemas na recollida de sinaturas. A sentenza aclara os seguintes puntos: O secretario municipal actuou correctamente ao validar as sinaturas dos promotores. Os concelleiros que impulsan a moción…
Martes, 3 de novembro
O pleno da moción de censura en Rairiz de Veiga celebrarase este mércores
O xulgado de Ourense permitiu que continúe adiante o pleno para votar a moción de censura contra a alcaldesa, Josefa Asunción Morgade Rúa, previsto para este mércores, 4 de novembro, ás 12:00 horas. A rexedora solicitara suspender a sesión, alegando dúbidas sobre como se comprobaron as firmas dos cinco concelleiros que promoven a moción. O seu recurso argumentaba que, ao recibirse parte das identidades por WhatsApp, non se garantía a autenticidade da autoría. Con todo, a xuíza rexeitou…
O pleno da moción de censura en Rairiz de Veiga celebrarase este mércores
O xulgado de Ourense permitiu que siga adiante a moción de censura contra a alcaldesa de Rairiz de Veiga, desestimando a súa petición de paralizar o proceso. A sesión mantense segundo o previsto: Data: mércores, 4 de novembro. Hora: 12:00. A xuíza non ve motivos para suspender o pleno nin para cuestionar a validez das firmas dos concelleiros. A maxistrada confirmou que o secretario municipal verificou correctamente a identidade dos asinantes e que estes ratificaron a súa intención de apoiar…
Luns, 2 de novembro
Tensión en Rairiz de Veiga ante a moción de censura contra Asunción Morgade
Rairiz de Veiga vive horas de alta tensión política antes do pleno extraordinario deste mércores, no que se votará a moción de censura para destituír á alcaldesa, Asunción Morgade. A veciñanza espertou esta mañá con pasquíns repartidos polas rúas que critican duramente aos impulsores da moción. Os folletos sinalan a catro protagonistas desta operación política por motivos persoais: Camilo Fernández Freire, candidato á alcaldía, ao que acusan de buscar o cargo para evitar o derrubo dunha…
Xoves, 29 de outubro
Técnicos del concello de Rairiz de Veiga, acompañados por la Guardia Civil, entran a la granja vinculada al candidato a la alcaldía tras la moción
La crisis institucional de Rairiz de Veiga ha vivido este jueves un nuevo episodio clave en su desarrollo. A las 12:00 horas, tal y como estaba previsto, el personal técnico designado por el Concello ha accedido a la explotación avícola vinculada a Camilo Fernández Freire, el edil ex del PP propuesto para relevar a la alcaldesa socialista Asunción Morgade mediante una moción de censura. La entrada, autorizada judicialmente y que contó con la presencia preventiva de la…
Martes, 27 de outubro
Nova moción de censura en Rairiz de Veiga: Asunción Morgade perde a alcaldía
A alcaldesa de Rairiz de Veiga, Asunción Morgade, foi destituída a pasada semana mediante unha moción de censura presentada por concelleiros do BNG, o PP e un edil independente. O cambio prodúcese a tan só cinco meses das eleccións municipais de maio. A nova situación política no concello vén marcada por estes movementos: A alianza: Un concelleiro independente, dous do BNG e dous do PP uníronse para retirar a alcaldía a Morgade. O contexto: Asunción Morgade accedera ao cargo tras a…
Luns, 26 de outubro
O PP de Ourense non contará cos concelleiros de Rairiz de Veiga nas próximas eleccións
O presidente provincial do PP, Luis Menor, confirmou que os edís de Rairiz de Veiga que pasaron ao grupo de non adscritos quedarán fóra das futuras listas electorais do partido. Esta decisión supón a ruptura definitiva entre a dirección provincial e os representantes locais tras as súas discrepancias internas. Os puntos clave da situación son: Edís no grupo mixto: Os concelleiros seguirán no seu posto durante o que queda de mandato, pero xa como non adscritos. Renovación total: O PP…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Rairiz de Veiga
© colaboradores de OpenStreetMap











